Çalışma: Türklerin Anayurdu Orta Asya veya İç Asya

Dilara Kahyaoğlu
1998

.

Türklerin, ilk olarak ortaya çıktıkları yer Orta Asya’dır (İç Asya).
Orta Asya’nın sınırları: Kuzeyde, Sibirya; Güneyde, Himalaya dağları; Batıda, Hazar denizi ve Aral gölü; Doğuda, Kingan Dağları bulunur.

Son Arkeolojik, filolojik ve tarihi araştırmalara göre ilk ana yurdun; Altay Dağları ile Ural Dağları ve Aral gölü arasında olduğu ileri sürülmüştür.

SORU:  Harita üzerinde bu yerleri bulup inceleyiniz.

Çalışma: Türk ve Türkiye İsmini Tartışmak

Dilara Kahyaoğlu
1998

Birinci Dünya Savaşını gösteren bu haritada Osmanlı  değil,
 (Ottoman) Türkiye ismi kullanılmış.

                                                          
SORU: Bunun nedenleri üzerinde tartışınız.



TÜRK ADI ÜZERİNE..

Türk kelimesinin anlamını bulmaya çalışan birçok araştırmacı veya yazardan bazılarının yorumu şunlardır: 

Wamberly, 1879’da Türk kelimesinin anlamını, “Türemek” olarak açıklarken; 

Kaşgarlı Mahmut, Divanı Lügat it Türk adlı eserinde Türk kelimesinin anlamını, “Olgunluk çağı” olarak ifade etmiş; 

Ziya Gökalp ise “Töreli” anlamına geldiğini belirtmiştir.

Türk adı, Orhun kitabelerinde, iki heceli bir şekilde “Türük” olarak geçer. Bu kelime zamanla tek heceli Türk kelimesine dönüşmüştür.

Görüldüğü gibi Türk kelimesinin anlamı konusunda ortak bir görüş yoktur. Ama bir çok yazar, başlangıçta sadece bir boyun ismi olan Türk kelimesinin, Göktürkler zamanından başlayarak, tüm “budun”un adı olarak kabul edilmiş ve böylece yerleşmiş olduğunu düşünür.

Nükleer Silahların Deneme Yeri Olarak Semipalatinsk

Dilara Kahyaoğlu

2018 Haziran

“Radyasyon tehlikesi var!" 

Semipalatinsk,  Kazakistan'da bulunan bir bölgenin ve merkez şehrinin (şimdiki ismi Semey) adıdır. SSCB zamanında “poligon” olarak da bilinen bu bölge, nükleer denemelerin yapıldığı ilk ve birincil alandı. Daha sonra SSCB'nin başka yerlerinde de test alanları oluşturulmuştu.

ABD'nin 1945'te Hiroşima'ya[1] attığı İLK atom bombası tarihi geri dönülemez bir şekilde değiştirdi. ABD bununla da yetinmemiş Nagazaki'ye[2] de ikinci atom bombasını atmıştı. İkinci Dünya Savaşı'nın hemen sonunda olan bu dönüm noktası olay; iki kutuplu dünyanın, iki baş kutbunun (ABD ve SSCB) nükleer silah 
yarışına girdikleri çılgınca bir sürecin başlangıcını oluşturur.

Nükleer fizik alanıyla, bunlar daha daha çok teorik çalışmalar olsa da, Alman bilim insanlarının yoğun olarak uğraştıkları biliniyordu. Almanların, nükleer silahların denemelerini yaptıkları öne sürülmüş olsa da bu konuda kanıt bulunamamıştır. Ama ABD'de birçok bilim insanı Almanların bu bombayı yaptığına inanıyordu. Bu inançla hızla atom bombası yapmaya giriştiler (Manhattan Projesi) ve bombayı; 1945’te, daha savaş bitmeden yapmayı başardılar[3]. 

Roma Uygarlığı

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Anne kurt, Romus ve Romulusu emziriyor.
https://en.wikipedia.org/wiki/Rome#/media/File:The_Capitoline_Wolf,_Musei_Capitolini,_Rome_(13840968834).jpg

MÖ 8. yüzyıl ile MS 5. yüzyıl arasında İtalya yarımadasındaki Roma kenti etrafında doğmuş ve büyümüş olan Roma Uygarlığı bu duruma gelmesini öncelikle kendilerinden önce burada büyük bir uygarlık yaratmış olan Etrüsklere borçludur. Roma’nın efsanevi kuruluş tarihi MÖ 753’tür. Efsaneye göre Roma’nın kurucusu ve ilk kralı bir dişi kurt tarafından kardeşi Romus ile beraber emzirilip büyütülmüş olan Romulus’tur. Roma’nın ulaştığı en geniş sınırlar arasında Akdeniz Havzası, Avrupa'nın ve Kuzey Afrika'nın geniş bir kısmı ile Ortadoğu yer alır. Roma Uygarlığı tarihi ve siyasi açıdan üç aşamada incelenebilir.

Büyük İskender ve Helenistik Dönem

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Olgusal ve Teorik Çerçeve

Coğrafi mekan; bugünkü Balkanlar ve giderek Anadolu, Kuzey Afrika, Mısır, İran ve Hindistan’dır. Devlet, çok kısa süre yaşamıştır. İskender’in  esas amacı Persleri yok etmekti. Bu nedenle ilk seferlerine başladı ama seferler giderek Asya’nın fethine dönüştü. İmp’luk İskender’in ölümü ile üç büyük parçaya ayrılmış ama Helenistik kültür, buralarda yaşamaya devam etmiştir. Bu dönemin kalıntıları mevcuttur. Bilimsel ilerlemeler olmuş; Batı, Doğu ile tanışmış, kaynaşmış, yeni kültürel ögeler ortaya çıkmıştır.

İskender'i  İssus Savaşı'nda gösteren mozaik. Pompei'deki Faun Evi'nde bulunmuştur. 

Med ve Pers İmparatorluğu

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Kral Büyük Darius, Ahuramazda'yı temsil eden sembolünün altında rakiplerine kimin egemen olduğunu gösteriyor. Elleri bağlı kişiler yine bu yazıtta belirtildiği gibi 19 savaşta  yendiği ayaklanan dokuz kişiyi temsil etmektedir. Çizmesiyle ezdiği kişin Ahamenişlere isyan eden Gaumata (Veya Prens Bardiya) olduğunu belirtiyor tarihçiler.
 Behistun (Bisütun) Yazıtı frizleri, MÖ 6. yüzyıl
Bu yazıt çok dilli yazılmıştır (Eski Pers, Elam ve Akad) ve çivi yazısının çözülmesinin yolunu açmıştır. Kitabede şu yazar:
"Ben Darius'um, büyük kral (şah), kralların kralı (şahenşah), Pers kralı, ülkenin kralı ... Ahameniş Beylerinin... Ahuramazda'nın  lütfuyla kral oldum. Ahuramazda bana krallığı verdi. ...." Tamamı için kaynağa bkz.

Yunan Uygarlığı- Yunan Anakarası ve İyonya

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Yunan Kolonileri ve alışveriş ürünleri
bkz. kaynak *

Yunan Anakarası - Dorlar 
MÖ 1200 yılında kuzeyden bugünkü Yunan Anakarası’na gelen Dorlar, eski Akha Uygarlıklarının üzerinde egemenlik kurdular. Dor göçlerinin ardından Akhaların Anadolu’nun Ege kıyılarına göç edip İyon Şehir devletlerini oluşturduğu kabul edilir. Akhaların ardından bazı Dor kabileleri de Anadolu’nun Güneybatı bölgelerine yerleşmişlerdir. Yunanistan’a gelen Dorların eski Akha topraklarında şehir devletleri şeklinde siyasi örgütlenmelerini kurdukları biliniyor. “Polis” denilen bu şehir devletleri bir ya da bir çok şehirle birlikte onlara bağlı ve onları tamamlayan kırları da kapsayan siyasi bir birliktir. Bunların en önemlileri Atina, Sparta, Korint, Tebai ve Larissa’ydı. Şehir devletlerinin ortaya çıkması ile beraber sosyal sınıflar da ortaya çıkmaya başlamıştır. Aristokrat sınıfın belki de ilk adımı kralın arkadaşlarına ve yakın çevresine meclise girme hakkı verilmesiyle ortaya çıkmıştı. Bu meclis sadece danışma kurulu niteliğindeydi. Köleler siyasi hayata ve orduya katılamıyordu. İlk dönemlerde ticaret Fenikelilere bırakılmıştı.

Fenikeliler, İbraniler, Filistinliler

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Fenikeliler

Fenikeli Biblos kralı Ahiram'ın Lahdi olarak bilinir. Ahiram Lahdi.
Üzerinde 38 kelimeli bir kitabesi bulunur. Byblos'un Eski Fenike lehçesinde yazılmış ve bugüne kadar keşfedilen önemli uzunluğa sahip Fenike alfabesinin en eski örneği olarak kabul edilir.https://en.wikipedia.org/wiki/Ahiram_sarcophagus

Eski Yakın Doğu Uygarlıkları arasında özel bir yeri olan Fenike ve Filistin tarihsel bölgesi Akdeniz’in doğusunda bulunur. Bu bölgeler, coğrafi ve tarihi koşullar nedeniyle; Mezopotamya, Mısır, Anadolu ve Arabistan’a geçiş sağlayan bir kara köprüsü konumundaydılar. Bu nedenle Fenike ve Filistin Ortadoğu tarihinde daima özel bir yere sahip olmuşlardır. Günümüzde Lübnan’ı ve Suriye ile İsrail’in bir kısım topraklarını içine alan Fenike, Kuzeyden batıya doğru uzanan, Lübnan Dağları ile çevrili, denize paralel, oldukça dar bir alandır.

Frigya ve Lidya

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004
Kasım 2017

Ege Göçleri-Deniz Kavimleri Göçleri (MÖ 1200)

MÖ 13. yüzyıl sonlarına doğru meydana gelen ve Ön Asya dünyasını alt üst eden Ege Göçleri’nin nedeninin ekonomik olduğu düşünülmektedir. Ege Kavimleri, hareketlerine Yunanistan’dan başlamışlardı. Dağlık ve tarıma elverişli yeri oldukça az olan Yunanistan’da yaşayan kavimlerin, hayatlarını sürdürebilmek için yeni topraklar arayışına girdikleri tahmin edilmektedir. Duvar resimlerinden anlaşıldığına göre Ege Göçleri, denizden ve karadan olmak üzere iki yoldan yapılmıştı. Bu olay, Demir Devri ile Tunç Devirlerini birbirinden ayıran büyük bir olaydır. Bu göçlerle Hitit, Mitanni, III.Babil Devleti gibi MÖ II.binin büyük monarşik devletleri ortadan kalkmış, onların yerine bu göçebe toplulukların kurduğu kabile devletleri ortaya çıkmıştır. Nitekim Anadolu’da, MÖ 12 . yüzyıl ve 8. yüzyıl arasındaki bu “Karanlık Dönem”e ait arkeolojik ve yazılı eser bulunamamıştır.

Midas Anıtı (Yazılıkaya).
 Perrot-Chipiez'in Çizimi, Gravür.
 Bu anıt, bir mezar anıtı olmayıp, Frigya'da pek çok kaya anıtı örneğinde görüldüğü gibi, bir Kybele (Ana Tanrıça) heykelini koymak üzere yapılmıştır. 1834’de Texier de anıtı inceleyerek gravür çizimini yapmıştır. Anıtın sol üst kısmında, düzleştirilmiş ana kaya üzerindeki Frigce yazıtta geçen Midai kelimesinden dolayı anıta bu ad verilmiştir. Yöre halkı ise üzerindeki yazıtlar nedeni ile anıtı, Yazılıkaya olarak adlandırmıştır. Günümüzde her iki isim de kullanılır. **

Urartular

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Hayat Ağacı'nın işlendiği fresk. Altıntepe
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Tree_of_life_in_Urartian_Fresco.jpg

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Urartular hakkında fazla bilgi yoktur. Taş ve madeni işlemede ustaydılar. bunu bıraktıkları eserlerden anlıyoruz. Şamran Kanalı da çok ünlüdür. Bazı su kanallarının hala kullanıldığı ifade edilir. Friglerle beraber yaşadıkları dönem olmuştur.

Metiniçi Sorularla Hitit Kısa Tarihi

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Hattuşa. Temsili Resim
http://larryspeck.com/category/thinking/

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Coğrafi mekan, Hattilerin varlığı, Hititlerin gelişi, nereden geldikleri, Anitta ismi, ilk birlik kuran Hattuşuli, Mısır ile rekabetin nedenleri, Kadeş Antlaşması’nın önemi, yönetim biçimin federatif yapısı, Panku’nun rolü, “bin tanrı ili” denilmesinin nedeni ve kanıtları, ibadetin en önemli şartı olan temizlik, ölü gömme geleneklerindeki farkların ve nedenlerinin diğer uygarlıklarla karşılaştırılması, sosyal sınıfların varlığı isimleri ve özellikleri, ekonomik hayatın temel ürünleri, ordu sistemin varlığı ve özellikleri, hukuk siteminin varlığı ve ceza anlayışındaki değişimler, yazılı ürünler, dillerinin Hint- Avrupalı oluşunun anlamı, belli başlı sanat ürünleri ve anlayış, Deniz Kavimleri Göçü ile birlikte yok olmaları, Geç Hitit Devleti’nin ortaya çıkışı.

...................

Hititler Anadolu'nun yerlisi değildir. Hititlerden önce Anadolu’da yaşayıp da çevrelerinde egemenlik kuran halklardan en önemlileri Hattiler, Luwiler ve Huriler vb. olarak bilinir. Anadolu'nun ilk büyük devletini hatta imparatorluğunu kurmuş olan Hititlerin nereden geldikleri (Trakya veya Kafkasya) kesin olarak bilinmemekle beraber, bıraktıkları belgelerden Hint -Avrupalı bir kavim olduklarını anlıyoruz.

Tunç Çağı Troya'sı Köy müydü, Kent miydi?

Dilara Kahyaoğlu

2004

Kasım 2017

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Troya’nın coğrafi özellikleri, denizin çekilmesi, höyük oluşu, VI.Troya’nın önemi, buluntuların yeri ve özellikleri, İlyada destanının Troya’nın bulunuşundaki rolü, Şiliman’ın rolü, Troya hazinesinin başına gelenler, mitolojik öykülerde Troya…

TROYA (I., II., III. )

ArkeoAtlas Sayı: 2, 2003, S.130-137’den derlenmiştir.

VI. Troya'nın temsili resmi

Minos ve Miken Uygarlıkları

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Minos uygarlığından kalanlar, Girit ve çevresinin coğrafi özellikleri, Knossos sarayının özellikleri, duvar resimlerinin yorumu, uygarlığın yok oluşu üzerine tezler, tanrıça kültünün özellikleri ve belirtileri, Knossos ile Akha şatolarının mimari açıdan karşılaştırılması ve çıkarımlar, İlyada Destanı bağlamında “efsanevi” Miken kültürü…

Girit ve Ege Denizi

MİNOS UYGARLIĞI

Ege Uygarlığı Ege adaları ve Ege Denizi kıyılarında yaşayan toplulukların oluşturduğu ortak bir uygarlıktır. Bu bölgede sırasıyla Girit, Miken ve Yunan Uygarlıkları meydana gelmiştir.

Girit Adası merkezli uygarlık Minos Uygarlığı adıyla bilinir. Bu isim efsanevi kral Minos’un adından ötürü verilmiştir. Bu kültür, Ege Uygarlıklarının en eskisi olup, halkının kökeni konusunda henüz bilgi sahibi değiliz.

Kısa Eski Mısır Tarihi ve Ders Planı

 Dilara Kahyaoğlu

 1997-2004
Kasım 2017

* Kaynak için bkz. İlgili kitaptan taradım. 

İlk Uygarlıkların Kronolojik Açıdan Analizi

Dilara Kahyaoğlu
2005

ÇALIŞMA YÖNERGESİ

1.Yukarıdaki kronolojide kaç uygarlık bölgesi incelenmektedir? Bunlar hangi kıtalardadır? İsimlerini yazın.

2. Bu çizelgeye göre en eski uygarlık bölgesi neresi gözükmektedir?

Mezopotamya Uygarlıkları

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Nehir Vadisi Uygarlıkları - İlk Uygarlık Merkezleri- Su Uygarlıkları
http://www.amherstschools.org/webpages/mgoss/index.cfm?subpage=27043

Mezopotamya terimi, yunanca kökenli olup “iki nehir arası” anlamına gelir. Araplar ise bölgeye
“El-Cezire” demektedir. Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bu verimli topraklar bugün Irak Devleti’nin sınırları içindedir. Nehirlerin akış yönüne göre ilkçağda (günümüzde de) Toroslar ile Bağdat şehri arasında kalan bölgeye Yukarı (Kuzey), Bağdat ile Basra (İran) Körfezi arasında kalan bölgeye Aşağı (Güney) Mezopotamya denilmekteydi(dir).

Mezopotamya Uygarlığının kurucusu kabul edilen Sümerlerin MÖ 4000’de Orta Asya’dan geldiklerini düşünenler olduğu gibi İran yöresinden veya kuzeyden geldiklerini düşünenler de vardır. Bunların göçebe çoban topluluklar olduğu tahmin edilmektedir. Dünya uygarlık ve kültürünün temellerinin atıldığının düşünüldüğü bu bölgede, ilkçağ boyunca; Sümer, Elam, Babil, Akad (aşağı), Asur (yukarı) devletleri kurulmuştur.

Padişah Anaları/Valide Sultanlar

Ana kaynak olarak Sicill-i Osmani kullanılmıştır. Soylarını gösteren parantezlerde bulunan soru işaretleri başka kaynaklarda farklı bilgiler bulunduğunu veya hiç bir bilgi bulunmadığını gösterir. Bazı farklı bilgiler açıklamalarda da gösterilmiştir. Kaynaklar aşağıda belirtilmiştir.

Adı (ve Soyu)                                     Oğlu                                      Validesultanlığı/Yıl

1. ? (?Türk)                                        Osman?                                   yok

Hayma Ana (?), Türbesinin bulunduğu iddiaları var...

2. Mal Hatun (Türk)                          Orhan Bey                             yok                 

Türkmen Ömer Bey 'in kızı (Malhon)

3. Nilüfer (Rum)                                Murad Bey                             yok

Yarhisar tekfurunun kızı (Halofira) esir edilir, Orhan’la evlendirilir, kaynaklarda Orhan Bey'in adı ilk kez bu olayla geçer.

4. Gülçiçek (Rum)                              I. Bayezid (?)                         yok

5. Devletşah (Türk ?)                         I. Mehmed                              1402-1411 (9)

Germiyanoğlu Süleyman Şah'ın kızı olduğu iddialarına rağmen adına düzenlenen vakfiyede adı "Devlet bint Abdullah" olarak yazılmış, bu durum onun sonradan Müslüman olduğunu gösteriyor.

Şeyh Said Olayı ve Takriri Sükun Dönemi

Dilara Kahyaoğlu

2009

Şeyh Sait ayaklanması olarak bilinen ayaklanma, eşkıya olduğu gerekçesiyle haklarında tutuklama kararı  bulunan on kişinin jandarmaya silahlı karşılık vermesiyle başladı. Ayaklanma kısa sürede büyüdü. Ayaklananlar   17 Şubat’ta 1925’de Genç ilinin merkez kazası Darahini’yi basıp vali ve diğer yetkilileri tutukladılar. Şeyh Sait, halkı İslam adına dinsel kökenli bir ayaklanmaya çağıran bir bildiri yayımladı. Bazı aşiretlerin desteğini alan Şeyh Sait’e bağlı aşiret kuvvetleri kısa sürede Maden, Siverek, Ergani ve Varto’yu ele geçirip Diyarbakır ve Muş’a yöneldiler. 

Cumhuriyetin ilk Muhalefet Partisi kuruluyor Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Dilara Kahyaoğlu
2009

Halk Fırkası içinde yer alan bazı önde gelen üyeler çeşitli nedenlerle oradan ayrılıp ayrı bir parti kurdular. Bu parti cumhuriyetin ilk muhalif partisidir. Bu kişilerin ayrılma nedenleri çeşitli kaynaklarda şöyle belirtilmiştir: M. Kemal’in gittikçe artan etkisi, yaptırım gücü; kendi konumlarının önemsizleşmesi ve reformların büyük bir süratle yapılması.

 Esas hedefleri M. Kemal’den çok İsmet İnönü gibidir veya pratikte   böyle yaşanmış, gösterilmiştir. Bu çatışmanın bir ucunda bulunan İsmet İnönü ve çevresi köktenci ve radikal, TCF yanlıları ise reformist kanatmış gibi görünmektedir (?).  

Meclisin Halifeliği Kaldırması

Dilara Kahyaoğlu

2009

Bilindiği gibi 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatlık kaldırılmış, son padişah yurt dışına gönderilirken  halifelik kaldırılmadığı için Osmanlı Hanedanı’ndan Abdülmecit Efendi halife olarak ilan edilmişti.  Cumhuriyetin ilanından sonra son halifenin istifa edeceği söylentileri çıktı. Bunun üzerine Halife Abdülmecit Efendi Vatan Gazetesine bir demeç vererek bu söylentileri yalanladı.