Gundestrup Cauldron - "Kelt Kazanı"

Dilara Kahyaoğlu
2018

Gundestrup Cauldron (kazanı)
Çap: 69 cm, Yükseklik: 42 cm, toplam ağırlığı 9 kilodan az
Kopenhag'daki Danimarka Ulusal Müzesinde sergileniyor
Dış levhalar b, g ve e görünüyor

1891 yılında Danimarka'nın Gundestrup mezrasına yakın bir turba bataklığında bulunan bu tasın hangi döneme ait olduğu konusunda farklı görüşler vardır. Zengin simgesel sahnelerle süslü gümüş kabın geniş zaman diliminde MÖ 200 ile MS 300 (dar zaman diliminde MÖ 1. yüzyılın II. yarısı) arasında üretildiği sanılmaktadır. Önce kazanın bulunduğu bölgenin bir zamanlar kuru bir arazi olduğu daha sonra kademeli olarak turbanın yayılmış olabileceği düşünülmüş ama 2002'de yapılan araştırmalar kazanın turba arazisi mevcutken oraya saklandığını göstermiştir. Eğer bu doğruysa yani kazan doğrudan doğruya bataklığa atılmışsa bundan tek bir anlam çıkar: Kazan geri dönüşü olmayacak bir şekilde yok edilmiştir. Parçalanmış bir şekilde bulunmuş olan kazan uzmanlar tarafından sonradan birleştirilmiştir. Bu konuda da tartışmalar var çünkü bazı uzmanlar kazanın bu birleşiminin yanlış olduğunu savunuyorlar. [1]

İskenderiye Kütüphanesini Kim Yaktı?

Dilara Kahyaoğlu

2014

Canlandırma resimde İskenderiye Kütüphanesi… 19. yy,  O. Von Corven

Antik yazarlar, dünyanın ilk büyük kütüphanesinin İskenderiye Kütüphanesi olduğunu yazarlar. Bugün bu kütüphane yoktur ve nasıl yok olduğu tam olarak bilinmemekle birlikte; kütüphaneyi yok eden devlet ve kişi adlarının yer aldığı bir şüpheliler listesi vardır. Bu efsanevi kütüphanenin yok olmuş olması; özellikle ilk çağ ile ilgili araştırma yapan kimseleri derinden etkileyen bir konudur çünkü eskiçağa ait birçok yazma eser yok olup gitmiştir. Eğer onlar elimizde olsaydı ilkçağ tarihi ile ilgili çok daha fazla şeyler bileceğimiz kesindir. Bugün elimizde o çağlardan kalma çok az eser vardır çoğu da orijinal kaynaktan yapılan özetler veya göndermelerdir. Tarih disiplini, yazılı kaynakların incelenmesi ile başlamıştır (“tarih yazıyla başlar”). Bu tür belgelerin eksikliği veya yokluğu ilkçağ tarihini inceleyenleri zorlayan koşullar yaratır.

Belge fetişizmi “modern tarihçilik” açısından doğru bir yaklaşım olmasa da, [1] tarih yapmak için elbette belge şarttır. Hiçbir belgenin olmadığı tarihsel dönemler için başvurulacak ana kaynak arkeolojik bulgular olmakta; onlar da olayların/olguların; tarihlerini, yerlerini, kişi isimlerini, nedenlerini ve sonuçlarını bildirme konusunda yetersiz kalmaktadır. Kısacası İskenderiye kütüphanesindeki eserlerin yok olmuş olması; araştırmacılar için paha biçilemeyecek değerde bir hazinenin kaybı anlamına gelir.

Peki, gerçekte böyle bir kütüphane var olmuş mudur? Bazı antikçağ yazarlarına bakarsak evet… Ama bugüne kadar kütüphanenin bir zamanlar var olduğunu gösteren arkeolojik kalıntılar henüz bulunamamıştır.

Hiung-nular veya Asya Hunları Üzerinde Farklı Konuları Tartışma

Dilara Kahyaoğlu 

1998

Sınırlar için aşağıdaki tartışmaya bkz.

"Hun" adı ilk kez Çin kaynaklarında karşımıza çıkar ( M.Ö 318 yılına ait bir yazılı antlaşmada), yalnız orada “Hiung-nu” olarak geçmektedir.
Yaşadıkları esas bölge; Orhun ve Selenga ırmakları civarıdır.
Bilinen ilk hükümdarları  Teoman'dır (Tu-man).
En parlak dönemlerini Mete (Mao-dun)* zamanında yaşamışlardır.
Dikkat: Avrupa Hunları ile Asya Hunlarının aynı etnik kökene sahip oldukları tartışmalı bir konudur.

Toplumsal Yapıların Tarihsel Serüveni

Dilara Kahyaoğlu

1998

Keşifler

Önümüzdeki konulara girmeden önce toplumların hangi sosyo-ekonomik ve/veya siyasal sistemlerden geçtiğine kısaca bir göz atmakta yarar var.

a) Avcılık- toplayıcılık dönemi; (Tarih Öncesi Dönem) “İlkel toplum” da denilen bu dönemde ekonominin temelini avcılık ve toplayıcılık oluştururdu. Ortaklaşa bir yaşamın var olduğu, “kabile” tarzı toplumsal örgütlenmenin sürdüğü bu dönemde göçebelik çok sık görülen bir olgudur, yaşam alanlarındaki geçim kaynaklarının tükenmesi küçük gruplar veya yığınlar halinde yapılan göçlere neden olmuştur. Bu dönem klasik ders kitaplarında “Paleolitik Dönem” veya “Yontma Taş Devri “ olarak geçmektedir.

Kavimler Göçü

Dilara Kahyaoğlu
1998

[Gayet basit bir özet]

Kaynak

Bir önceki sayfada sözünü ettiğimiz kavimler, Orta Asya’da yaşam koşullarının kötüleşmesi sebebiyle, bölgeyi terk etmek zorunda kalmışlardır. Kavimler Göçü (Barbarian migrations and invasions)

olarak adlandırılan bu olay, insanlık tarihindeki en büyük göçün başlangıcını oluşturmuş, uçsuz bucaksız Orta Asya steplerinde yaşayan çok sayıda kavim, farklı yollar izleyerek batı, doğu, kuzey ve güney yönlerinde harekete geçmişlerdir. Batıya doğru hareket eden ve yerleşik kültüre ait olmayan bu göçebeler ile  ilk çağın yerleşik uygarlıkları karşı karşıya geldiler. Yerleşik uygarlıklar, göçebeleri değiştirip dönüştürürken, kendileri de değişti ve dönüştü.  

Örnek Ödev/Sınav/Tartışma Soruları: Sümer, Mısır ve Tarihçilik Üzerine

Dilara Kahyaoğlu

2004

SORU
1. Sümer Uygarlığı’nın en karakteristik özelliği nedir? Yani Sümerler için en tipik, Sümerlere özgü, onu en iyi ifade eden özelliği bulunuz. Tek bir özellik seçerek neden onu seçtiğinizi açıklayınız.

2. Mısır Uygarlığı'nın belli başlı özellikleri nelerdir?

3. Şimdiye kadar öğrendiğiniz TÜM uygarlıkları kendinize göre bir kriter oluşturarak sınıflandırınız. Bunu bir şemada/tabloda gösteriniz.

Çalışma: İlk Uygarlıklara Şematik Bir Bakış

Dilara Kahyaoğlu
2002

Milattan önceki (MÖ) tarihlerde ortaya çıkmış olan uygarlıklara şematik bir bakış

Çalışma: Küçükler İçin Sümerler ve Mısır Krallığı

Dilara Kahyaoğlu
 08. 04. 2002

ve 2018

DERSİN ADI; Sosyal Bilgiler
SINIF; 6. sınıflar
SÜRE; 40+40+40 dakika
KONU; İlk uygarlık merkezleri

AMAÇLAR:
*Belli başlı kavramlar bilgisi
*İlk uygarlıkların belli başlılarının isimleri, doğdukları alan ve belli başlı özellikleri bilgisi
*İlk uygarlıklardan bizlere kadar ulaşan belli başlı kalıntılar/bulgular bilgisi

* Eleştirel Düşünme

Kronoloji Çalışması: İlkçağ Tarihinde Kilometre Taşları

Dilara Kahyaoğlu

2004

Kronoloji: Yakındoğu ve Akdeniz'de Belli Başlı Gelişmeler

Ur Standardı'ndan ayrıntı
"Çalgıcılar"

MÖ 3500: Kökenleri hakkında hiçbir şey bilinmeyen Sümerler, Aşağı Mezopotamya’da şehir devletleri halinde ortaya çıktılar.

MÖ 3100:  Kral Menes Aşağı ve Yukarı Mısır’ı birleştirerek tanrı-kral olarak kabul edilen firavunların yönettiği Mısır Krallığını kurdu. En güzel piramitler eski krallık denilen bu dönemde yapılmıştır.

MÖ 3000: Sümerler çivi yazısını buldu. Bu yazı Anadolu dahil bir çok yerde yazının gelişmesine öncülük etti.

MÖ 2400:  Akadlar, Mezopotamya’nın ilk imparatorluğunu kurdular

Roma Uygarlığı

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Anne kurt, Romus ve Romulusu emziriyor.
https://en.wikipedia.org/wiki/Rome#/media/File:The_Capitoline_Wolf,_Musei_Capitolini,_Rome_(13840968834).jpg

MÖ 8. yüzyıl ile MS 5. yüzyıl arasında İtalya yarımadasındaki Roma kenti etrafında doğmuş ve büyümüş olan Roma Uygarlığı bu duruma gelmesini öncelikle kendilerinden önce burada büyük bir uygarlık yaratmış olan Etrüsklere borçludur. Roma’nın efsanevi kuruluş tarihi MÖ 753’tür. Efsaneye göre Roma’nın kurucusu ve ilk kralı bir dişi kurt tarafından kardeşi Romus ile beraber emzirilip büyütülmüş olan Romulus’tur. Roma’nın ulaştığı en geniş sınırlar arasında Akdeniz Havzası, Avrupa'nın ve Kuzey Afrika'nın geniş bir kısmı ile Ortadoğu yer alır. Roma Uygarlığı tarihi ve siyasi açıdan üç aşamada incelenebilir.

Büyük İskender ve Helenistik Dönem

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Olgusal ve Teorik Çerçeve

Coğrafi mekan; bugünkü Balkanlar ve giderek Anadolu, Kuzey Afrika, Mısır, İran ve Hindistan’dır. Devlet, çok kısa süre yaşamıştır. İskender’in  esas amacı Persleri yok etmekti. Bu nedenle ilk seferlerine başladı ama seferler giderek Asya’nın fethine dönüştü. İmp’luk İskender’in ölümü ile üç büyük parçaya ayrılmış ama Helenistik kültür, buralarda yaşamaya devam etmiştir. Bu dönemin kalıntıları mevcuttur. Bilimsel ilerlemeler olmuş; Batı, Doğu ile tanışmış, kaynaşmış, yeni kültürel ögeler ortaya çıkmıştır.

İskender'i  İssus Savaşı'nda gösteren mozaik. Pompei'deki Faun Evi'nde bulunmuştur. 

Med ve Pers İmparatorluğu

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Kral Büyük Darius, Ahuramazda'yı temsil eden sembolünün altında rakiplerine kimin egemen olduğunu gösteriyor. Elleri bağlı kişiler yine bu yazıtta belirtildiği gibi 19 savaşta  yendiği ayaklanan dokuz kişiyi temsil etmektedir. Çizmesiyle ezdiği kişin Ahamenişlere isyan eden Gaumata (Veya Prens Bardiya) olduğunu belirtiyor tarihçiler.
 Behistun (Bisütun) Yazıtı frizleri, MÖ 6. yüzyıl
Bu yazıt çok dilli yazılmıştır (Eski Pers, Elam ve Akad) ve çivi yazısının çözülmesinin yolunu açmıştır. Kitabede şu yazar:
"Ben Darius'um, büyük kral (şah), kralların kralı (şahenşah), Pers kralı, ülkenin kralı ... Ahameniş Beylerinin... Ahuramazda'nın  lütfuyla kral oldum. Ahuramazda bana krallığı verdi. ...." Tamamı için kaynağa bkz.

Resimli Yunan ve Roma Kronolojisi

Roma ve Yunan Uygarlığı için ek olarak düşündüm.
Zamanında da öyle kullanmıştım.
Gözden kaybolmaması için ayrı sayfaya yerleştirdim.

Fenikeliler, İbraniler, Filistinliler

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Fenikeliler

Fenikeli Biblos kralı Ahiram'ın Lahdi olarak bilinir. Ahiram Lahdi.
Üzerinde 38 kelimeli bir kitabesi bulunur. Byblos'un Eski Fenike lehçesinde yazılmış ve bugüne kadar keşfedilen önemli uzunluğa sahip Fenike alfabesinin en eski örneği olarak kabul edilir.https://en.wikipedia.org/wiki/Ahiram_sarcophagus

Eski Yakın Doğu Uygarlıkları arasında özel bir yeri olan Fenike ve Filistin tarihsel bölgesi Akdeniz’in doğusunda bulunur. Bu bölgeler, coğrafi ve tarihi koşullar nedeniyle; Mezopotamya, Mısır, Anadolu ve Arabistan’a geçiş sağlayan bir kara köprüsü konumundaydılar. Bu nedenle Fenike ve Filistin Ortadoğu tarihinde daima özel bir yere sahip olmuşlardır. Günümüzde Lübnan’ı ve Suriye ile İsrail’in bir kısım topraklarını içine alan Fenike, Kuzeyden batıya doğru uzanan, Lübnan Dağları ile çevrili, denize paralel, oldukça dar bir alandır.

Urartular

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Hayat Ağacı'nın işlendiği fresk. Altıntepe
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Tree_of_life_in_Urartian_Fresco.jpg

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Urartular hakkında fazla bilgi yoktur. Taş ve madeni işlemede ustaydılar. bunu bıraktıkları eserlerden anlıyoruz. Şamran Kanalı da çok ünlüdür. Bazı su kanallarının hala kullanıldığı ifade edilir. Friglerle beraber yaşadıkları dönem olmuştur.

Metiniçi Sorularla Hitit Kısa Tarihi

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Hattuşa. Temsili Resim
http://larryspeck.com/category/thinking/

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Coğrafi mekan, Hattilerin varlığı, Hititlerin gelişi, nereden geldikleri, Anitta ismi, ilk birlik kuran Hattuşuli, Mısır ile rekabetin nedenleri, Kadeş Antlaşması’nın önemi, yönetim biçimin federatif yapısı, Panku’nun rolü, “bin tanrı ili” denilmesinin nedeni ve kanıtları, ibadetin en önemli şartı olan temizlik, ölü gömme geleneklerindeki farkların ve nedenlerinin diğer uygarlıklarla karşılaştırılması, sosyal sınıfların varlığı isimleri ve özellikleri, ekonomik hayatın temel ürünleri, ordu sistemin varlığı ve özellikleri, hukuk siteminin varlığı ve ceza anlayışındaki değişimler, yazılı ürünler, dillerinin Hint- Avrupalı oluşunun anlamı, belli başlı sanat ürünleri ve anlayış, Deniz Kavimleri Göçü ile birlikte yok olmaları, Geç Hitit Devleti’nin ortaya çıkışı.

...................

Hititler Anadolu'nun yerlisi değildir. Hititlerden önce Anadolu’da yaşayıp da çevrelerinde egemenlik kuran halklardan en önemlileri Hattiler, Luwiler ve Huriler vb. olarak bilinir. Anadolu'nun ilk büyük devletini hatta imparatorluğunu kurmuş olan Hititlerin nereden geldikleri (Trakya veya Kafkasya) kesin olarak bilinmemekle beraber, bıraktıkları belgelerden Hint -Avrupalı bir kavim olduklarını anlıyoruz.

Tunç Çağı Troya'sı Köy müydü, Kent miydi?

Dilara Kahyaoğlu

2004

Kasım 2017

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Troya’nın coğrafi özellikleri, denizin çekilmesi, höyük oluşu, VI.Troya’nın önemi, buluntuların yeri ve özellikleri, İlyada destanının Troya’nın bulunuşundaki rolü, Şiliman’ın rolü, Troya hazinesinin başına gelenler, mitolojik öykülerde Troya…

TROYA (I., II., III. )

ArkeoAtlas Sayı: 2, 2003, S.130-137’den derlenmiştir.

VI. Troya'nın temsili resmi

Minos ve Miken Uygarlıkları

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Kavramsal ve Olgusal Çerçeve

Minos uygarlığından kalanlar, Girit ve çevresinin coğrafi özellikleri, Knossos sarayının özellikleri, duvar resimlerinin yorumu, uygarlığın yok oluşu üzerine tezler, tanrıça kültünün özellikleri ve belirtileri, Knossos ile Akha şatolarının mimari açıdan karşılaştırılması ve çıkarımlar, İlyada Destanı bağlamında “efsanevi” Miken kültürü…

Girit ve Ege Denizi

MİNOS UYGARLIĞI

Ege Uygarlığı Ege adaları ve Ege Denizi kıyılarında yaşayan toplulukların oluşturduğu ortak bir uygarlıktır. Bu bölgede sırasıyla Girit, Miken ve Yunan Uygarlıkları meydana gelmiştir.

Girit Adası merkezli uygarlık Minos Uygarlığı adıyla bilinir. Bu isim efsanevi kral Minos’un adından ötürü verilmiştir. Bu kültür, Ege Uygarlıklarının en eskisi olup, halkının kökeni konusunda henüz bilgi sahibi değiliz.

Kısa Eski Mısır Tarihi ve Ders Planı

 Dilara Kahyaoğlu

 1997-2004
Kasım 2017

* Kaynak için bkz. İlgili kitaptan taradım. 

İlk Uygarlıkların Kronolojik Açıdan Analizi

Dilara Kahyaoğlu
2005

ÇALIŞMA YÖNERGESİ

1.Yukarıdaki kronolojide kaç uygarlık bölgesi incelenmektedir? Bunlar hangi kıtalardadır? İsimlerini yazın.

2. Bu çizelgeye göre en eski uygarlık bölgesi neresi gözükmektedir?