Fenikeliler, İbraniler, Filistinliler

Dilara Kahyaoğlu
1997-2004
Kasım 2017

Fenikeliler

Fenikeli Biblos kralı Ahiram'ın Lahdi olarak bilinir. Ahiram Lahdi.
Üzerinde 38 kelimeli bir kitabesi bulunur. Byblos'un Eski Fenike lehçesinde yazılmış ve bugüne kadar keşfedilen önemli uzunluğa sahip Fenike alfabesinin en eski örneği olarak kabul edilir.https://en.wikipedia.org/wiki/Ahiram_sarcophagus

Eski Yakın Doğu Uygarlıkları arasında özel bir yeri olan Fenike ve Filistin tarihsel bölgesi Akdeniz’in doğusunda bulunur. Bu bölgeler, coğrafi ve tarihi koşullar nedeniyle; Mezopotamya, Mısır, Anadolu ve Arabistan’a geçiş sağlayan bir kara köprüsü konumundaydılar. Bu nedenle Fenike ve Filistin Ortadoğu tarihinde daima özel bir yere sahip olmuşlardır. Günümüzde Lübnan’ı ve Suriye ile İsrail’in bir kısım topraklarını içine alan Fenike, Kuzeyden batıya doğru uzanan, Lübnan Dağları ile çevrili, denize paralel, oldukça dar bir alandır.

Herkül Sütunları ve Kartacalı Hannon’un Batı Afrika Seyahati

Dilara Kahyaoğlu
2014

Amaç:  Haritalar ve bir tarihsel belge (günlük) kullanılarak Kartacalıların belki de ilk kâşiflerden olduğunu keşfeder, günümüz coğrafyası ile karşılaştırarak, günlükte sunulan dünyayı canlandırmayı dener.

Kilit Beceriler: Araştırma, Harita Okuma,  Canlandırma, Eleştirel Düşünme

Kaynak 1: 

Denizci Hannon’un Batı Afrika Gezisinde Tuttuğu Notlar…

Bu, Herakles Sütunları’nın ötesindeki Libya memleketlerine yolculuk yapan ve Kronos Tapınağı’nda da yücelen Kartaca Kralı  [Basileos] Hannon’un, öyküsüdür. 

Sütunların ötesinde iki gün seyrettikten sonra Thymiaterion adlı ilk şehri bulduk. Şehrin altı büyük bir düzlüktü. Oradan batıya giderek, ağaçlarla kaplı Soloeis adlı Libya burnuna vardık. Burada Poseidon’a bir tapınak adadık. Yarım gün doğuya seyrederek, bir göle ulaştık. Denizden fazla uzak değildi ve fillerin ve diğer vahşi hayvanların yediği çok uzun sazlarla kaplıydı [Poseidon orijinal metinde olmayabilir].

Yolculuğumuza devam ederek, Libya’da akan geniş nehir Lixos’a ulaştık. Göçebe kavim Lixitler, onun yanında sığırlarını otlatıyorlardı. Onlarla biraz zaman geçirdik ve arkadaş olduk. Onların arkasında düşman Etiyopyalılar, vahşi hayvanlarla dolu geniş bir alanı kaplıyorlardı. Arazileri, Lixos’un içinden aktığı yüce dağlarla çevriliydi. Lixitlere göre bu dağların arasında garip insanlar (attan hızlı koşan mağara adamları) yaşıyordu. [Etiyopyalılar sözcüğü, yanık yüzlü insanlar anlamına geliyor. Bir zamanlar siyah Afrika halklarına verilen ortak isimdir. Yüce dağların Anti Atlaslar olduğu varsayılır].

Fenikelilerin Kökeni Sorunu

Dilara Kahyaoğlu

2014

Amaç:  İlkçağ tarihçiliğinde karşılaşılan sorunlar ve tarihçinin yöntemlerini hatırlama çalışması Fenikelilerin Kökeni tartışması üzerinden fark edilir, tartışılır. Bölgenin fiziksel /Jeolojik yapısını günümüzle karşılaştırır. 

Kilit Beceriler: Araştırma, Harita Okuma, Tartışma

Fenikelilerin Doğu Akdeniz kıyılarına nereden geldikleri konusu, İlkçağ tarihçilerinin üzerinde tartıştıkları bir problemdir. Bu konudaki hipotezlerin çoğu klasik yazarlara dayanır. Örneğin:

Bybloslu Philon, yerli bir halk olduklarını ve yalnızca insanların değil, tanrıların kökeninin de onların bölgesi olduğunu ileri sürer.

Herotodos, Fenikelilerin Eritre denizinden geldiklerini söyler.

Strabon, Basra Körfezinde Fenikelilerinkine benzer tapınakların ve evlerin olduğundan bahseder. Plinius da bunu doğrular.

Justinius, bir deprem sonucu yurtlarından kaçan Fenikelilerin; önce Suriye gölüne (Lut Gölü?)  sonra da Akdeniz kıyılarına yerleştiklerini anlatır. [1]

Görüldüğü gibi Fenikelilerin kökenine ilişkin tartışma günümüze özgü değildir eski varsayımlar üzerine eklenen yeni bulgular tartışmayı daha da zenginleştirmekte, derinleştirmektedir.

***

ÇALIŞMA SORULARI

1.       Bu tartışmalar İlkçağ alanında çalışma yapan tarihçilerin ne tür zorluklar yaşadığına dair sizlere hangi fikirleri, bilgileri vermektedir. Düşüncelerinizi örneklerle desteklediğiniz bir yazı yazınız ve görüşlerinizi arkadaşlarınızla da tartışın. Yazıyı yazmadan önce yukarıda ismi geçen Antikçağ yazarlarıyla ilgili kısa bir araştırma yapmanız ve tarihçinin yöntemleri üzerine ilk haftalarda okuduğunuz konuları yeniden hatırlamanız çok faydalı olacaktır.

Fenike Tarihini ve Kültürünü İncelemek

Dilara Kahyaoğlu
2014

Amaç:  Metinler, haritalar aracılığıyla Fenikelilerle ilgili belli başlı bilgileri inceler, soruları yanıtlayarak bilgisini sınar.

Kilit Beceriler: Okuma, İnceleme, Araştırma, Yazma, Karşılaştırma, Çıkarımda bulunma

Kaynak 1

Fenike ve Fenikeliler

Fenike, bugünkü Lübnan ile Suriye ve İsrail’e bitişik toprakların bir bölümünü kapsayan eski tarihsel bölge için kullanılan bir isimdir. Bu bölge içinde yer alan başlıca kentlerin eski ve farklı dillerdeki isimlendirilişi şöyledir: Gebal; Byblos (Yunanca), el Cubeyl (bugün); Sidon; Sayda (bugün); Tsor: Tyros (Yunanca), Tyre, Sur (bugün); Beerot; Berytos (Yunanca), Beyrut (bugün).

Fenikelilerin kendi dillerinde kendilerine ne isim verdiği bilinmemekle birlikte, Kenaani yani Kenanlılar dedikleri sanılmaktadır. İbranice ’de Kenaani’nin ikinci anlamı tüccardır ve bu kelime Fenikelileri çok iyi tanımlayan bir sözcüktür. Kenanlıların yaşadığı bölge, eski dönemde Kenan Ülkesi olarak bilinirdi.

Levant (Doğu Akdeniz) Coğrafyasını Tanıma

Dilara Kahyaoğlu

2014

Amaç: Harita çalışması yaparak Levant bölgesini tanır. Yerleşim yerlerini günümüzle ilişkilendirir.

Kilit beceriler: Harita Okuma, Araştırma

Aşağıdaki haritayı ve bilgiyi kullanarak soruları yanıtlayınız.

Tarihçiler, Fenike tarihini MÖ 1200 yılından, yani Deniz Halklarının istilaları ve Demir Çağı’ndan itibaren başlatmak eğilimindedir.  Coğrafi açıdan yayılma alanları hariç Fenike ana bölgesi Şukşu (Tel Sukas) ile Akka arasına yerleştirilir. Akdeniz ile, Lübnan dağ zinciri arasındaki kara şeridine sıkışan, İbranilerin ve Aramilerin gelişiyle kuşatma altında kalan kıyı halkı, hem birleşmiş hem de Akdeniz'e doğru ilerlemeye necbur kalmıştır. Aşağı yukarı bugünkü Lübnan’a denk düşen Fenike uygarlığının sonu, İskender’in fetihleri ile gelmiş, Fenike kentlerinin kültürel bağımsızlığını tamamen ortadan kaldıran, İskender ile başlayan Helenistik dönem olmuştur.  Batıda ise koloniler bir süre daha ayakta kalmıştır. Kartaca ve civarında oluşmuş olan Fenike uygarlığı Pön Uygarlığı olarak bilinir.

Kartaca'nın Kısa Tarihi

Dilara Kahyaoğlu

2012

https://en.wikipedia.org/wiki/Phoenicia

Antik Kartaca Tunus körfezi kıyılarının orta kesiminde alçak tepelerle kaplı üçgen biçimli bir yarımada üzerine kurulmuştu. Burayı Sur’lu (Tyros) Fenikelilerin 9. Yüzyılda kurduğu kabul edilmekte birlikte bu kadar eski döneme ait arkeolojik veriler bulunamamıştır.  

Fenike dilinde Kartaca Kart-Hadaşt yani “yeni kent” anlamına geliyordu. Vergilius’un Aeneis destanına göre burasını Sur Hükümdarı Pygmalion’dan kaçan Prenses Dido kurmuştu. Romalılar Kartaca ’ya, Phoenikes’ten türettikleri; Poeni derlerdi. Pön Savaşları kelimesi de buradan türemiştir.

Kent ana karaya bir kıstakla bağlıydı. Bu fiziksel durum, savunma açısından kenti elverişli bir konuma getiriyordu. Başlıca geçim kaynakları; yatak, yastık, şilteler ve diğer lüks eşyalardı ama özellikle marangozluk ürünü olan mobilyaları çok makbuldü. İsmi geçen Kartaca ihracat ürünlerinin diğer ülkelerde taklitleri yapılırdı. Yani o zamanların moda yaratıcısı Kartaca gibi görünüyor. Diğer önemli gelir kaynağı ise Kuzey Afrika ve Günay İspanya’dan elde edilen gümüş madeniydi.