Mondros'tan Sonra: İşgaller, Taraflar ve Şimdi Ne olacak, Sorusuna Verilen Cevaplar

Dilara Kahyaoğlu

2011-19

Birinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarını ve Mondros Ateşkesi'ni bundan önceki metinlerde yazmıştım.  O nedenle burada bir daha tekrar etmeyeceğiz. 

Ahmet İzzet Paşa Hükumeti

Ekim ayından itibaren itibaren savaşın yenilgiyle sonuçlanacağını artık Osmanlı yöneticileri ve iTC ileri gelenleri de kabul ediyordu. Çünkü cephede işler iyi gitmiyordu, Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan ateşkes antlaşması imzalayarak savaştan çekilmiş, Osmanlı'nın Almanya ile karasal ulaşımı da ortadan kalkmıştı. 

Savaşın sorumlusu olarak görülen İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) iktidardan çekilerek, parti olarak kendini resmi olarak tasfiye etti. Gerçekte İTC örgütü illegal olarak varlıklarını ve faaliyetlerini yürüteceklerdi. Güvenilir bir asker olan İzzet Paşa önderliğinde kurulan yeni hükumette İttihat ve Terakki ileri gelenlerinden oldukları halde, savaş sorumluluğuna katılmayan ve savaş yıllarındaki yolsuzluk ve cinayetlere (Ermeni Tehciri ve Kırımı kastediliyor) bulaşmamış olan Rauf (Orbay), Fethi (Okyar) ve Cavit Bey gibi kişiler  de yer almıştı. İzzet Paşa kabinesinin en önemli icraatı 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi ile savaşa son vermek oldu. Mütarekeyi hükümet adına Bahriye Nazırı Rauf Bey imzaladı. 

2/3 Kasım gecesi Talat, Enver ve Cemal Paşa'ların gizlice yurt dışına kaçması iç siyasette büyük bir galeyana neden oldu. İttihatçı şeflerin kaçışına göz yummakla suçlanan İzzet Paşa kabinesi, 25 gün süren iktidardan sonra 8 Kasım 1918'de istifa etti. Ama daha sonraki Osmanlı hükumetlerinde çeşitli görevler üstlendi. 

Mondros'tan İki hafta sonra İtilaf donanması İstanbul’a demir attı bu arada taze padişah Vahdettin de ittihatçı mebusların ağırlıkta olduğu **Meclis-i Mebusan’ı kapattı (12 Aralık 1918).

Türk-İtalyan Savaşını Bir Görsel Üzerinden İncelemek

Dilara Kahyaoğlu
2011-19

kaynak

Poster, 1912 İtalyan-Türk Barış anlaşmasının (UŞİ) hayali bir tasvirini, 'LA PACE ITALO-TURCA' başlığı altında göstermektedir. Aşağıdaki soruların yardımıyla resmi analiz edelim. Bazı sorular için sözü edilen savaşla ilgili olgusal bilgilere ihtiyacınız olacaktır. Yeri geldiğinde ilgili kaynaklara bakmayı ihmal etmeyiniz.

1. Önce şu temel problemleri çözelim:

- Resimdekiler kim? Onların kim olduğunu hangi ipuçlarını kullanarak anladınız?
- Burası neresi? Bunu hangi ipuçlarını veya bilgilerinizi kullanarak çözdünüz?

2. Herkesin erkek olduğu bu ortamda iki kadın var:

- Onlar neyi temsil ediyor? (Neden kadın olarak düşünülmüş? (Benzer tabloları hatırlayınız.)
- Kadınların birbiriyle ilişkisi nasıl? Birbirlerine nasıl davranıyorlar? Neden? Görüşünüzü örneklerle açıklamalısınız.
- Neden başka kadın yok? Tabloya konmuş iki kadının, kadınları temsil ettiğini düşünebilir miyiz? Düşüncelerinizi argümanlarla destekleyerek, tartışınız.

Zihin Haritasıyla Trablusgarp Savaşı

Dilara Kahyaoğlu
2011-19

Zihin haritasıyla Trablusgarp Savaşı

Çalışma Soruları

1. Trablusgarp Savaşı dünya literatüründe hangi isimle bilinmektedir?

2. İtalya'nın yerini bir haritada bulun sonra da Libya'yı bulun... İtalya, Libya'da ne arıyor? Deniz aşırı bu toprakları ne yapacak?

3. Osmanlı'nın burayı doğrudan savunamamasının nedenlerini düşünün sonra da şu konuyu tartışın: Osmanlı Devleti bu duruma nasıl düştü? Neden?

Zihin Haritasıyla Balkan Savaşları

Dilara Kahyaoğlu
2011

Üzerine tıklayarak büyütünüz

Çalışma Soruları

1. Haritayı bir metne dönüştürünüz. Bunu yaparken varsa eksik bulduğunuz olguları da ekleyiniz. Kendi bulduğunuz bir yöntemle bunların sizin eklemeniz olduğunu da göstermeyi unutmayınız.

2. Haritadaki "Dikkat, Bulgaristan Ege Denizi'ne açıldı" uyarısı üzerinde düşününüz. Bu gerçekten de o dönem için önemli bir gelişme midir? Tartışınız.

Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı'nda

Dilara Kahyaoğlu

2011-19

Savaş zamanının Osmanlı yöneticileri
Kaynak: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Askerleri, Atlas Dergisinin eki, 

Savaşa Giriş Nedenleri
Savaş öncesinde ülkenin karşı karşıya kaldığı siyasi, ekonomik, askerî ve toplumsal koşullar ile yönetici elite (İTC yöneticileri) egemen olan siyasi-ideolojik bakış açısı gözden geçirildiğinde Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşa girme nedenlerini şöyle sıralamak mümkündür:

• İtilaf Bloku'nda yer alan devletlerin Osmanlı İmparatorluğu’na karşı izledikleri saldırgan politikalar
• Son savaşlarda kaybedilen toprakların geri alınmak istenmesi
• Ekonomik bağımsızlığın kazanılmak istenmesi
• Almanya’nın savaştan üstün çıkacağı düşüncesi
• Osmanlı-Alman yakınlaşması
• Turan İmparatorluğu kurma düşüncesi

Yukarıda ana hatlarıyla verilen nedenler, Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşa sürüklenmesinde başlıca rolü oynadı.

Seferberlik ilanından sonra Sultanahmet'de yapılan destek mitinginden bir sahne

Kaynak: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Askerleri, Atlas Dergisinin eki, 

Zihin Haritasıyla Osmanlı Devletinin Birinci Dünya Savaşı'na Girişi

2011-19

Zihin Haritasıyla Osmanlı Devletinin Birinci Dünya Savaşı'na Girişi
Harita bana aittir DK

Çalışma Soruları

1. Elinizdeki kaynakları ve zihin haritasını değerlendirerek şu soruyu tartışınız. "Osmanlı Devleti Müttefikleri yenildiği için, yenilmiş sayıldılar" iddiası doğru mu? Görüşlerinizi argümanlarla destekleyiniz. 

2. Haritada Osmanlıların ağır antlaşmalar imzalamasının nedeni olarak kısaca, "gizli antlaşmalar" denilmiştir. Ne demek bu? Burada anlatılmak istenen fikri açıklayınız. Somut örnekler vererek açıklamanız gerekmektedir. 

3.  Elinizdeki kaynakları ve zihin haritasını değerlendirerek şu soruyu tartışınız. "Osmanlı Devleti, Almanlara ait iki savaş gemisi Rus topraklarını bombaladığı için savaşa girmiş sayıldı" iddiası doğru mu? Görüşlerinizi argümanlarla destekleyiniz. 

Birinci Dünya Savaşı: Savaş, Cepheler, Okuma Parçaları ve Sorular

Dilara Kahyaoğlu

2011-2019

Birinci Dünya Savaşı (WWI) 

Nedenler, Savaş ve Sonuçlar

Satirik haritada devletlerin Birinci Dünya Savaşı başındaki konum ve yaklaşımları gösterilmiş.

Franz Ferdinand Suikasti
Savaş bu olayla başladı.
Savaşı tetikleyen kıvılcım...

A. NEDENLER

Birinci Dünya ya da Birinci Paylaşım Savaşı olarak adlandırılan bu insanlık tarihinin en trajik olaylardan birinin öne çıkmış nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:

a) Sömürgecilik: ekonomik ve siyasi yayılma (emperyalizm) ve bu durumun yarattığı rekabet ve çatışmalar… bkz. https://tarihegitimi.blogspot.com/2016/01/somurgecilik-uzerine-calsma.html

b) Büyük güçler ittifakı ve bağlantılar sistemi: Bloklaşma ( bölgesel ve tarihi çatışmalar, siyasi ve ekonomik rekabet, milliyetçilik, düşmanlık vb. nedeniyle bir araya gelen güçler…)

c) Silahlanma yarışı (Alman donanmasının hızla geliştirilmesi ve Almanların muazzam silah yatırımı diğerlerini de harekete geçirdi, İngiltere donanmasını yeniledi vb.)

d) Milliyetçilik (Panslav-Pangermen rekabeti, Sırp milliyetçiliği, İtalyan milliyetçiliği, Fransız milliyetçiliği, Alman milliyetçiliği)  Bkz. Zihin Haritası

Krupp silah fabrikasında I. Dünya Savaşı sırasında üretim yapılıyor

I. Dünya Savaşını Zihin Haritasıyla Gösterme ve Analitik Çalışma

2013-2019
Dilara Kahyaoğlu

I. Dünya Savaşı Zihin Haritası
Haritayı ben yaptım DK
Görseli büyüterek okuyabilirsiniz

Haritayı kullanarak aşağıdaki soruları yanıtlayınız. Soruları olduğu gibi kabul etmek zorunda değilsiniz. Farklı düşünüyorsanız onu yazın ama neden farklı düşündüğünüzü mutlaka açıklayınız (bkz. soru 2 ve 6 gibi sorularda). 

1. Haritada gösterilen savaşın nedenlerini madde madde yazınız ve bunların ne anlama geldiğini kısaca açıklayınız. Örneğin "bloklaşma" deniyor. Bununla ne kastediliyor olabilir vb. 

2. Sizce savaşın nedenlerinden hangisi en önemlisidir? Veya soruyu olduğu gibi kabul etmeyip, hepsi de önemli diyebilesiniz. Her iki durumda da görüşünüzü argümanlarla destekleyerek açıklamalısınız. Bu sorunun püf noktası görüşlerimizi argümanlarla açıklayabilmektir. 

Çocukların Bilgeliği: "Biz Kimiz?"

Tolstoy, 191O'daki ölümüyle yarıda kalan son çalışması Çocukların Bilgeliğinde   çocukları çeşitli konular hakkında konuşturur. Diyaloglardan biri  "Anavatan: Devlet" üzerinedir ve ikisi Rus, biri Alman üç çocuk konuşmaktadır:





KARLHEN ŞMİT [9 yaşında]: Prusyamız, Rusların  bizden toprak almasına izin vermeyecek!

PETYA ORLOV [10 yaşında]: Biz de diyoruz ki, önce biz fethettiğimize göre toprak bize ait.

MAŞA ORLOVA [8 yaşında]: "Biz" kimiz?

PETYA: Sen daha çocuksun anlamazsın . "Biz" ülkemizin halkı demek

KARLHEN: Her yerde böyledir   Bazı insanlar bir ülkeye  bazıları da diğerine aittir.

MAŞA: Ben kime aitim?

PETYA: Rusya'ya, hepimiz gibi.

MAŞA: Ama ya istemezsem?

Savaş Yıllarında Türkiye

Dilara Kahyaoğlu
2007

Giriş Çalışması

Türkiye: İmparatorluktan Ulus-Devlete

sorunsal

Birinci Dünya Savaşı Osmanlı ülkesinde ne tür siyasi sonuçlara yol açmıştır?  Milli Mücadele sürecinde  ana hedefler ve sorunlar neydi?  Cumhuriyetin ilk yıllarında ana hedefler ve sorunlar neydi? sorularını çözümleyecek tarzda çalışmalar düzenlenir.

kilit kavramlar/İsimler

Ermeni Tehciri

Pantürkizm

Silah Bırakışması (mütareke)

Ulus-devlet

Kongre

Ulusal egemenlik

Milli mücadele (kurtuluş Savaşı)

Misak-ı Milli

Mübadele

Laiklik

Tek Parti Yönetimi

Devletçilik

Tevhid-i Tedrisat

Varlık Vergisi

Metin İçi Sorularla Bir Metnin Analizi: Ekim Devrimi

Dilara Kahyaoğlu

2007

(Bireysel çalışma/ev çalışması) Metin içine yerleştirilmiş sorular yardımıyla ana-metin analiz edilir daha sonra sınıf tartışması yapılır. Bu yöntemde okuma, araştırma ve soruları yanıtlama, aşama aşama yapılır, adım adım ilerlenir.

(Burada metnin içine soru yerleştirme olanağı olmadığı için -başlıklar hariç- satırlara numara verilmiş –toplam 107 satır- ve  o sorunun nerede devreye gireceği yanında belirtilmiştir. Soruların cümle sonlarında başladığı unutulmamalıdır.)

Metin İçi Sorular 

1. Sözcük araştırması: “Marksistler” sözcüğüyle kimler kastediliyor olabilir? Bunun için kısa bir araştırma yapın ve/veya kitabınızın ilk bölümlerini gözden geçirin. (6.satır)

2. Marksistler, eşitlik, özgürlük kardeşlik ilke ve değerlerinin neden kapitalist sistem içinde gerçekleşmeyeceğini düşünmüş olabilirler? Buna karşılık önerdikleri çözüm nedir? (6.satır)

Arşiv Fotoğraflarının Analiz Edilmesi İçin Sorular

Dilara Kahyaoğlu
2007

(Sınıf çalışması/bireysel çalışma) Öncelikle, öğrenciler; çalışmaya konu olan fotoğrafı (s. 88) gözlemler. (İkili çalışma) Daha sonra örnekte bulunan kriterlerle fotoğraf analiz edilir (bu soruları daha önce de yayımlamıştım).

İkinci adım olarak;  sayfa 89’da bulunan “fotoğrafın popüler kullanımı” metnini bir kişi (öğretmen?) yüksek sesle okur*.  Böylece öğrenciler; kendi yaptıkları çalışmayla Berger'in analizini karşılaştırıp, değerlendirme imkanı bulurlar.

Bu çalışmaların arkasında sınıf tartışması yapılır. 

Birinci Dünya Savaşında Savaş Teknojileri

Dilara Kahyaoğlu
2007
          

20. Yüzyıl Dünya ve Türkiye Tarihi
s. 76

(Bireysel çalışma) Savaş teknolojileri bölümü okunur. Orada şöyle bir cümle yer almaktadır: “Savaşlar savaş teknolojisini geliştirirken, savaş teknolojisi de savaşın gidişini değiştirdi.”
Bu bir genellemedir ve “Bu genelleme hangi kavram ve olgular tarafında desteklenmektedir? konulu bir sayfalık yazı yazmaları istenir. Sınıfta birkaç örnek okunur ve tartışma yapılır.

I.Dünya Savaşı'nı Görsellerle Çalışmak

Dilara Kahyaoğlu
2007

(grup çalışması) Kitapta bulunan çeşitli görsel kaynaklar kullanılarak, yönlendirici sorular yardımıyla grup içinde çalışılır. Önce grup sunumları daha sonra da sınıf tartışması yapılır.

(1)

Fransız tipi ilk radar örneği
ayrıca bkz.
https://za.pinterest.com/pin/473511348307674479/

Wilson İlkeleri’nin Sorularla Analizi

Dilara Kahyaoğlu
2007

Wilson ilkeleri okunur. Gruplardan aşağıda yer alan soruları  tartışmaları, yanıtlamaları istenir. Arkasından grup sunumları ve sınıf tartışması yapılır.

20. Yüzyıl Dünya ve Türkiye Tarihi, s. 77

düny

                                                                               Soru önerileri

1. İlkelere yön veren perspektif veya felsefe nedir? Wilson, hangi anlayıştan veya ana ilkeden hareketle bu ilkeleri ileri sürmüştür?

Olgu-Görüş Çalışması

Dilara Kahyaoğlu
2007

(Grup çalışması) Aşağıdaki metin veya benzer başka bir metin bulunarak “olgu-görüş” çalışması yapılır. “Metni inceleyiniz, “olgu” ile “görüş” ifade eden cümleleri bulup yazınız. Görüş cümlelerini tartışınız. Yazar ne düşünüyor? Görüşünü kısaca özetleyiniz. Görüşünü destekleyen olgular sunuyor mu?”  soruları ile çalışma başlatılır.

Topyekun Savaş Çağı (…)Bu, savaş tarihinde daha önce belki de asla görülmemiş ölçüde bir katliam makinesi haline gelen “Batı Cephesi” idi. Milyonlarca adam, fareler ve bitlerle aynı hayatı yaşadıkları, kum torbalarıyla korunmuş  siperlerde karşı karşıya geldiler. … Daha sonra  uygun bir zamanda insan dalgaları hep kangallar ve dikenli tel ağlarıyla korunan siperlere tırmanıp, su dolu top mermisi çukurlarından, tahrip olmuş ağaç gövdelerinden, çamur ve terk edilmiş cesetlerden oluşan bir kaosa, “insansız bölgeye” çıkacaklar ve onları biçen makineli tüfeklere doğru ilerleyeceklerdi. Almanların 1916’da Verdun’de (şubat-temmuz) cepheyi yarmak için yaptıkları girişim, iki milyon kişinin katıldığı ve kayıpların bir milyona ulaştığı bir meydan savaşıydı.

Topyekûn Bir Savaşın ve Yıkımının Göstergeleri

Dilara Kahyaoğlu
2007

(Bireysel çalışma) “I.Dünya Savaşı’nın topyekûn bir savaş ve yıkım olduğunu kanıtlayacak olgular/veriler  nelerdir? Ana metinden ve araştırmalarınızdan yararlanarak bir çizelge hazırlayınız.” yönergesi ile bir çalışma yapmaları istenir. Öğrencilerin hazırlık yapması,  veri toplaması için bu araştırma sorusu daha önceden verilmelidir. Çalışmanın tamamını evde de yapabilirler.

Örnekte, kitaptan da yararlanılarak bulunan bazı yanıt örnekleri ve araştırılması gereken sorular birlikte verilmiştir. Çizelge, yazı yazılacak  boşluklar yaratılarak  bu haliyle de öğrencilere verilebilir. Veya sadece araştırılması gereken alanlar belirtilir: Coğrafya, ekonomi, askeri nüfus, teknoloji…  Bütün boşlukları onlar doldurur, bildikleri yanıtları ve akıllarına gelen araştırma/soruşturma sorularını yazarlar (örnek).

Dünya Savaşları- Giriş

Dilara Kahyaoğlu
2007

Yaklaşım

Türkiye bölümü hariç diğer bölümler süreç içinde ardı ardına bir akış, sürekliliğe sahip oldukları için bu bölümleri “nedenler ve sonuçlar” ilişkisi  içinde ele almak yerinde olacaktır. Örneğin II.Dünya Savaşı’nı oluşturan koşullar “büyük bunalım” ve  “diktatörlükler” bölümünün içeriği ile doğrudan ilgilidir.

Türkiye bölümünü sadece kendi içinde bağımsız olarak incelemek mümkün değildir. Türkiye’deki gelişmeler  Avrupa ve/veya dünyada olanlarla doğrudan bağlantılıdır o halde bu bölümü hem kendi içinde incelemek hem de karşılaştırmalı bir şekilde ele almak gerekecektir.

Temel fikir

         

1914-18 savaşı İngiltere merkezli eski siyasal sitemin çeşitli nedenlerle çökmesinden meydana geldi. İngiltere’nin eski konumu için adaylığını ileri süren devlet Almanya’ydı. İlk kez topyekûn bir şekilde yaşanan bu savaşın etkileri büyük oldu: Osmanlı imparatorluğu da dahil imparatorluklar çöktü. Yeni ulusal devletler kuruldu. Rusya’da Bolşevikler iktidara geldi. Savaşı topyekûn yürütmeye gücü yetmeyen Almanya yenilgiyi kabul etti. Yenilenler barış antlaşmaları  ile cezalandırıldı. 19.yüzyılın değerlerine olan inanç sarsıldı. Savaştan en kazançlı çıkan devlet ABD oldu.

Manda Sistemi

I. Dünya Savaşı'ndan sonra, eski Osmanlı ve Alman topraklarının bazıları üzerindeki yönetim yetkilerinin, Milletler Cemiyeti'nin belirlediği koşullar çerçevesinde,  üye devletlerden biri tarafından kullanılmasına dayanan rejim.

Mandates in the Middle East and Africa, which included: 1. Syria, 2.Lebanon, 3. Palestine, 4.Transjordan, 5. Mesopotamia, 6.British Togoland, 7. French Togoland, 8. British Cameroons, 9.French Cameroun, 10. Ruanda-Urundi, 11. Tanganyika and 12.South West Africa

Manda kavramı ilk kez 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda gündeme geldi ve 28 Haziran 1919'da imzalanan Milletler Cemiyeti Sözleşmesi'nin 22.ci maddesinde resmen tanımlandı.

Dünya siyasal tarihinde Birinci Dünya Savaşın’dan (1914-1918) sonra kullanılmaya başlayan bu terim kelime anlamı olarak Latince “Mandatum”, Fransızca “Manda” kelimelerinden gelmekte olup özellikle Vekâlet anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Devletler hukukuna göre manda altında bulunan devlet bağımsızlığı kısıtlı devletlerden sayılırdı.

Versay Antlaşması (Versailles)

Dilara Kahyaoğlu

2011

Birinci Dünya Savaşı sonunda İtilaf Devletleri ile yenik Almanya arasında 28 Haziran 1919’da Fransa’nın (Paris) Versailles Sarayı’nın Aynalı Galerisi’nde imzalanan ve 10 Ocak 1920 de yürürlüğe giren barış antlaşması.

Alman hükümeti Wilson’ın 14 maddelik ilkesine güvenerek daha farklı bir antlaşma yapılacağını umuyordu. Ama bazı İtilaf devletleri sivil halkın gördüğü zararın; Almanya’ya ödetilmesi kanaatindeydi. Ayrıca İngiltere, Fransa ve İtalya’nın hem kendi aralarında hem de Yunanistan ve Romanya ile imzaladıkları gizli antlaşmalar hem de bizzat 14 ilkenin ilk dokuz maddesinde yer alan yeni toprak düzenlemeleri Almanya’nın ümitlerini suya düşürdü.

Antlaşmanın taslağı Paris Barış Konferansı’nda hazırlandı. Konferansta İngiltere’yi Llyod George, Fransa’yı George Clemenceau, ABD’yi Woodrow Wilson ve İtalya’yı Vittorio Orlanda temsil etti. Özellikle ismi geçen ilk üç devlet ve kişiler kararların belirlenmesinde önemli rol oynadı. Yenik devletlere söz hakkı tanınmadı. Alman heyeti özellikle savaş suçu ve tazminatla ilgili maddelere itiraz ettiyse de sonunda antlaşmayı imzalamak zorunda kaldı.