Suriye'deki Yukarı Fırat vadisinde tarih öncesi bir arkeolojik sit alanıdır. Yerleşim 13.000 ila 9.000 yıl önce iki ana aşamada iskan edilmiştir. Epipaleolitik döneme tarihlenen *Abu Hureyra 1, yerleşik bir avcı-toplayıcı köydü ; Çanak Çömlek Öncesi Neolitik Çağ'a tarihlenen Abu Hureyra 2 ise, dünyanın ilk çiftçilerinden bazılarına ev sahipliği yapıyordu. Neolitik Devrim boyunca neredeyse sürekli yerleşilmiş olması Abu Hureyra'yı tarımın kökenlerinin araştırılmasında kullanılan en önemli kaynaklardan biri yapmıştır. Arkeologlar burasının 6000 yıl boyunca kesintisiz olarak iskan edildiğini düşünmektedir.
“Tarih eğitimi ideolojik çarpıtmalara, propagandaya aracı olmamalı; bağnaz, aşırı milliyetçi, yabancı düşmanı, ırkçı veya Anti-Semitik düşünceleri yaymak amacı ile kullanılmamalıdır.” Tarafsız değilim, İnsan Hakları Evrensel Değerlerine uygun tarih eğitimi yapılmasını savunuyorum. Bu anlayışa uygun eğitim materyalleri, örnekler üretiyorum. Okuyarak, eleştirerek, yazarak, söz söyleyerek bu sürece siz de katkıda bulunabilirsiniz.
12 Mayıs 2022
Abu Hureyra Höyüğü: İlk Tarımın ve Evcilleştirmenin Yapıldığı Yerlerden Biriydi.
Suriye'deki Yukarı Fırat vadisinde tarih öncesi bir arkeolojik sit alanıdır. Yerleşim 13.000 ila 9.000 yıl önce iki ana aşamada iskan edilmiştir. Epipaleolitik döneme tarihlenen *Abu Hureyra 1, yerleşik bir avcı-toplayıcı köydü ; Çanak Çömlek Öncesi Neolitik Çağ'a tarihlenen Abu Hureyra 2 ise, dünyanın ilk çiftçilerinden bazılarına ev sahipliği yapıyordu. Neolitik Devrim boyunca neredeyse sürekli yerleşilmiş olması Abu Hureyra'yı tarımın kökenlerinin araştırılmasında kullanılan en önemli kaynaklardan biri yapmıştır. Arkeologlar burasının 6000 yıl boyunca kesintisiz olarak iskan edildiğini düşünmektedir.
14 Kasım 2021
Kaya Resminde Erginlik Töreni mi Betimlenmiş?
Dilara Kahyaoğlu
Geçmişi Yorumlamak
Geçmişten bizlere kadar ulaşan bazı imgelerin anlamını çözmek zordur.
Örneğin aşağıdaki kaya resmindeki görüntüleri antropologlar bir erginlik töreni olarak yorumladılar. Siz ne düşünüyorsunuz?
![]() |
| Cederberg Dağlarından Bir Kaya Resmi, Güney Afrika Erkekliğe Giriş, Kabul Ediliş Töreni (yorum bu) |
"Cederberg Dağları'nda genç erkeklerin yaşam tarihindeki bir inisiyasyon[1] olayını betimliyor gibi görünen ayrıntılı bir kaya resmi. Pelerinli figürler zaten erginlenmiş erkekler olabilir, hiçbir kadın tasvir edilmemiştir." Antropologlar resmi bu şekilde yorumluyor.
![]() |
| Oliphants Nehri Vadisi, Batı Cape Şamanların Töreni (yorum bu) |
İnsan Yüzlü El Baltası
DK
Önyüzü insana benzer şekilde yontulmuş olan bu el baltası 1.76 milyon yıl önceye tarihleniyor. Afrika, Kenya’da Turkana Gölü kıyısındaki "Kokiselei 4" bölgesinde bulunmuş. Herhangi bir yerde keşfedilenlerden daha eski olduğunu belirtiyor kaynak.
![]() |
| Homo Erectus tarafından yapıldığı düşünülen el baltası Bu ölçüm cetvelindeki kareler 1 cm olduğuna göre bu balta 20cm civarında olmalı. |
Resmi aşağıdaki kaynaktan aldım. Orada bu el baltasındaki “insan
yüzü imgesi”yle ilgili bir yorum yoktu. Bu büyük bir ihtimalle tesadüftür. Peki,
ama bir düşünelim: Bu tasarımın tesadüf olmadığı sonucuna varabilmemiz için neler
bulmalıyız? Elimizde hangi türden veriler olmalı ki bu imge, bilinçli olarak
yapılmıştır, diyebilelim.
The Past in Perspective: An Introduction to Human Prehistory, Kenneth L. Feder, s.121
11 Temmuz 2021
İnsanlık Tarihinde "Anaerkil Dönem" Yaşandı mı?
Erken Avrupa
sanatının pek çok benzer örneğinde olduğu gibi, insanlık tarihinin % 90'ında
dişi cinsin elinden çıkmış bu eserdeki apaçıklık; hem çarpıcı hem de anlamlıdır.
Kendisine tapınma şekli dikkate alınarak, bir anaerkil toplumun dinsel
törenlerine egemen olan "Büyük
Kozmik Ana"nın bir türevi olan Paleolitik Tanrı’yı temsil ettiği kabul
edilmiştir. Bir yoruma göre kadın; erkeğin ve çocuğun hayvan ruhlarıyla
birlikle mistik bir topluluk olarak düşünüldüğü, maskeli dinsel danslara
başkanlık eder. Daha düşük bir olasılıkla, mağaranın, "Büyük Dünya Anasının,
türbe-labirent cinsel organı" olduğu ve "kan-kadın-ay-bizon boynuzu-doğum-
büyü-yaşam dönemi"nin sürekli bir kutsal enerji yankılanması veya bir uyum
içinde benzeştiği mağara-yaşamı betimlemesinin doruk noktasını oluşturur.
Tarihöncesi
toplumun anaerkil karakteri Marks ve
Engels'ten başlamak üzere pek çok kuramcı tarafından kabul edilmiştir. Ancak anaerkilliğin
sadece en "ilkel' düzeyde işlediği varsayımı, bugün geçerli
sayılmamaktadır. Şair Robert Graves,
söylencelerle ilgili çalışmasında Avrupa'da anaerkil kültürün kökenini ve
akıbetini, antik tanrısallıktan klasik köleliğe kadının statüsündeki düşüşü
izleyerek onaya koymuştur. Başka araştırmacılar
sözün, dilin, ifadenin dişil kökeni, buradan hareketle de bilinçli kültürün
kökeni üzerinde durmuşlardır. İnsanlığın uzun ‘'fidanlık” döneminde erkekler
ava giderken kadın ve çocuklar muhtemelen konuşmayı öğrenmişlerdir.
Öyleyse, erkek çocuklar konuşmayı kız kardeşlerinin yanında öğrendiğine göre, cinsiyet farklılığı yalnız bir ölçüde var olabilmiştir.
10 Temmuz 2021
Avcı Toplayıcılarla İlgili Temel Soru
![]() |
İskitli Okçu y. 520 ile y. MÖ 500 arasında |
Örgütlü siyasal topluluğun veya ''devlet"in kökenleri, neolitik çağdan önce ender görülmüştür. Marksistler dahil bazı kuramcılar; Bronz ve Demir çağlarının kabileleri veya kabile şeflikleri, başka bazı kuramcılar ise; tarımdaki Neolitik Devrim ve buna bağlı olarak yerleşik yaşamın gelişmesi üzerinde durmuşlardır, örneğin V. Gordon Childe'a göre, devlet örgütlenmesinin akrabalığa değil de sabit iskâna tabi olduğu önkoşulları arasında birbirinden farklı unsurlar olan, toprak üzerinde egemenlik, sermaye fazlası, simgesel anıtlar, uzak mesafe ticareti, işbölümü, katmanlara ayrılmış toplum, bilimsel bilgi ve yazı sanatının bilinmesi yer almaktadır. Bu tür önkoşulların varlığına ilk olarak Mısır ve Mezopotamya ile Antik Yunan kent-devletlerinde rastlanmıştır (Bkz. Bölüm II).
19 Aralık 2019
Tarım Havzası Mumyaları - Tarim Basin Mummies
***
Kurumuş derisi ve çökük göz boşlukları dışında uyuyan bir adama benzeyen kişiye bakınca garip bir duyguya kapıldım ve böylece çağımızın çok eski yüzyıllarında bu kasvetli Lop bölgesine yerleşmiş ve herhalde buradan hoşlanmış olan yerli halkın bir temsilcisiyle karşı karşıya olduğumu hissettim.
![]() |
| Zaghunluk'ta bulunan bu kişinin mumyalaşma yaşı MÖ 1000 ile 600 arasında tarihleniyor. Yüzüne aşı boyasıyla dövme yapılmış olan bu kişinin ağzı açılmasın diye bağlanmış. |
Çinli arkeologların son yıllarda yaptığı araştırmalar sırasında ortaya çıkan mumyalar ise bu konuyu hem ilgi hem de tartışma odağı haline getirmiştir. Çinlilerin bulduğu mumyaların bir kısmı çok daha eski bir döneme aittir, çok az bozulmuştur ve fiziksel yapıları Çinlilerden ve/veya o bölgede şu anda ikamet edenlerden farklıdır. Batılı araştırmacılar bunların Hint-Avrupa kökenli olduğunu söylerken Çinliler bu konunun sadece bu yönüyle dile getirilmesini eleştiriyor.
| a1. Aşağıdaki mumyalaşmış kadın bu şekilde bulunmuş, Zaghunluk Mezarlığı [Görselin Kaynağı: Wang Binghua] |
07 Aralık 2019
Mezar Tepeleri Geleneği Üzerine: Hektor'un Cenaze Töreni
Tümülüs geleneğinin Trakya ve Anadolu'da (ve dünyanın bir çok yerinde) oldukça eski dönemlere ait olduğunu gösteren yazılı, yazısız belgelere, mitlere/efsanelere sahibiz. Bakın Homeros, İlyada'sında bu geleneği nasıl anlatmış.
![]() |
| Pergamon Antik Kenti’nin batısındaki ovada yer alan tümülüslerin en büyüğü olan Yığma Tepe'nin havadan görünüşü |
Hektor'un Cenaze Töreni
Sonra yaşlı Priamos seslendi adamlarına:
“Haydi, Troyalılar, şimdi odun getirin kente,
korkmayın pusu kurar diye Argoslular;
Akhilleus kara gemilerden buraya gönderirken beni,
on ikinci şafak sökmeden size bir şey yapmam, dedi.”
Yaşlı Priamos böyle konuştu.
Dokuz gün odun taşıdılar yığın yığın.
Ölümlülere parlayan şafak sökünce onuncu günü,
Gözyaşı içinde götürdüler Hektor’un ölüsünü,
Koydular yığınların tepesine, verdiler ateşe.
31 Ekim 2019
Afrika'nın İlk Uygarlıkları Hakkında Ne Biliyoruz? Tassili Kaya Resimleri
| Tassili Kaya resimleri veya Petrogrifleri Aşağıda bu resmin analizi var. Siz de üzerinde düşününüz. Belki farklı şeyler keşfedersiniz. |
03 Şubat 2019
Çatalhöyük
Evlerin kapısı yok... Pencere olarak da tavana yakın küçük deliklerin olduğu düşünülüyor. Peki böyle bir eve nasıl girilir, böyle ev olur mu hiç diye düşünmeyin. Konya’nın 52 km. güney batısında yer alan Çatalhöyük böyle bir yer işte. Bu sıralar orayı ünlü arkeolog İan Hodder ve ekibi kazıyor (1993'ten beri kazıyordu, şimdi durum değişti, nota bkz[1]) İlk kazılara 1961’de James Mellaart ve ekibince başlanmış.
![]() |
| Eldeki bulgulara göre hayal edilerek oluşturulmuş temsili Çatalhöyük yerleşimi Bu tür çizimlerin belli ölçüde gerçeği yansıttığını unutmamalı... |
02 Şubat 2019
Karain Mağarası
Antalya’nın yaklaşık 30 km kuzey batısında derinliği 50 metreyi geçen bir mağara vardır. Yöre halkı bu mağaraya yakışan bir isim vermiş, Karain mağarası demiştir. Bu mağarayı diğer mağaralardan ayıran en önemli özellik, çok eski dönemlerde burada insanların yaşamış ve bizlere çok önemli arkeolojik belgeler bırakmış olmasından kaynaklanır.
Her katta ele geçen yanmış kemik ve odun parçalarından Karain insanının başlangıçtan beri ateşi kullandıkları düşünülmektedir. Yine dolgularda çıkarılan bir çocuk azı dişi, kafatası parçaları, Neanderthal insanının Anadolu’da yaşadığını kanıtlanmıştır. Ayrıca ucuna şematik sakallı insan başı işlenmiş bir hayvan kemiğiyle, üstünde şematik kargı atan insan betimlemesi bulunan siyah renkli bir çakıltaşı Anadolu'da bulunmuş bulunmuş ilk sanat yapıtlarını oluşturur.
30 Mart 2018
Çalışma: Pangea’dan Bugüne Doğru
Alttaki çizim 250 milyon yıl önceki dünyayı göstermeye çalışan bir tasarım… Gerçekten de 250 milyon yıl önce dünya tıpa tıp bu şekle mi benziyordu? Nereden Biliyoruz? Nasıl Bilebiliriz?
Ne dersiniz?
![]() |
| 1. |
29 Mart 2018
Çalışma: Neolitik Dönem
KAYNAK 1 (alıştırma; MÖ, Milat ve MS terimlerini öğreniyoruz.)
Neolitik Dönemden 21. yüzyıla.... NELER OLDU?
* MÖ 8000 İnsan toplulukları büyüklükleri yarım milyon yıl öncekilerden pek de farklı olmayan küçük kabileler halinde yaşıyorlardı.
* MÖ 6000 Büyük köyler ortaya çıktı
28 Mart 2018
Çalışma: Buzul Devrinde Dünya ve Yaşam
![]() |
| Alttaki harita 20 000 yıl önce buzulların dağıldığı alanı (en geniş sınırlar) ve denizlerin seviyesini gösteriyor. Üstteki harita günümüzü gösteriyor. Kaynak |
27 Mart 2018
Göbekli Tepe: Erken Neolitik Dönem
Oliver DIETRICH, Jens NOTROFF
2017
| Göbekli Tepe. Genel görünüş Resim Kaynak: Aktüel Arkeoloji |
21 Mart 2018
Çalışma : İnsanların Henüz Olmadığı Bir Dünya
KAYNAK 1: Zaman Çizelgesi
Dünyamız bugüne gelene kadar hangi aşamalardan geçti
* 4600 Milyon yıl önce: Dünya oluştu
* 2500 milyon yıl önce: Sularda tek hücreli deniz canlıları meydana geldi. Devrin sonuna doğru buzullaşma görüldü.
* 280 milyon yıl önce: Kuzey yarımkürede çöl iklimleri yaygınken güney yarımkürede buzullaşma görüldü.
20 Mart 2018
Çalışma: Çizgi Roman Yapıyoruz - Buzul Devrinde İnsan ve Yaşam
KAYNAK 1
Yontma Taş Devri’ne (Paleolitik/Paleolithic) ait buluntuları/mağaraları/yaşantıyı gösteren resimler...
![]() |
| Paleolitik Çağ'a ait çeşitli araçlar. https://www.thoughtco.com/guide-to-the-chatelperronian-173067 |
07 Mart 2018
Bereketli Hilal
2018 Mart
"Bu büyük yarım dairenin tümünü içeren coğrafi ya da politik bir isim yoktur. Bu yüzden yeni bir terim kullanmalı ve Verimli Hilal olarak adlandırmalıyız." * ( J. N. Breasted, 1914-1916)
09 Nisan 2016
Efsanelerin Öğrettikleri
2014
Kaynak 1:
29 Şubat 2016
Tüfek, Mikrop ve Çelik Belgeseli Üzerine Çalışma
2007
![]() |
| A) Tarım ürünlerin ana üretim merkezleri ve daha sonraki yayılım https://jbrasseul.files.wordpress.com/2015/11/food_production_diamond.jpg |
Konuların sonunda izlenirse etkinliğin amacı farklı (1), başında izlenirse farklı olacaktır (2).
1. Konular işlendikten sonra, yani belli bir bilgi birikimi sonunda izlenir ve çalışma yapılırsa, bu; sentez tipi soruların cevaplanmasını, "yorum"ların yapılmasını kolaylaştırır. Böyle bir çalışma, öğrenme/eğitim etkinliklerinde daha üst aşamada işler yapıldığının göstergesidir.
2. İkinci olarak "ilk uygarlıklar" konusuna geçmeden önce belgesel izlenir ve sorular yanıtlanır. Bu da bilgi girişi demektir ki böyle bir ön çalışma; öğrencinin bundan sonraki konuları daha rahat anlamasını, kolay öğrenmesini etkiler.
31 Aralık 2015
Tarih Öncesi ve Tarih Çağları
1997
Tarih çağları genel kabul gören şekliyle, yazıdan sonraki dönem sayılsa da tarih bilimi insanla ilgili olan, insanın etki ettiği her şeyle ilgilendiğinden yazıdan önceki devirler de tarihin konusu içine girer. Tarihten Önceki Dönemler (Prehistoria) o dönemdeki insanların teknik gelişimi, ekonomik ve sosyal yaşantısına göre sınıflandırılmıştır.
















