Hammurabi Yasaları, Tüm Babil Halkına Eşit mi Uygulanıyordu?

 Dilara Kahyaoğlu

Hammurabi Steli
Stelin üst bölümünde Hammurabi ve Tanrı Şamaş
alt bölümünde Hammurabi Yasaları yer almaktadır. 
Kaynak

Hammurabi ve Tanrı Şamaş kabartmasının altında, 282 maddeden oluşan Hammurabi Yasaları (Kanunları) olarak bilinen maddeler sıralanmıştır. 

Maddeleri incelediğimizde Babil'de en çok karşılaşılan suçların nasıl cezalandırılacağının açıklandığını görürüz. Bu suçlar daha çok: Ticaret ve Tarım hayatı,  Kölelik, Ahlak ve Aile ile ilgidir. 

Bütün maddeler; “eğer şu yapılırsa şu ceza verilir” biçimindedir.

Bu yasalar, Ortadoğu’da “dişe diş, göze göz” olarak bilinen anlayışla oluşturulmuştur. Yani suçu işleyenin yaptığı suça eşdeğer bir ceza alması amaçlanmaktadır. 

"Göz çıkaranın, gözü çıkarılır" şeklinde kabaca özetleyeceğimiz bu uygulama gerçekten de herkese eşit olarak uygulanıyor muydu? Aşağıdaki maddeleri inceleyerek bu soruyu tartışınız. Düşüncenizi  yasalardan örnekler vererek, kanıtlayarak açıklayınız. 

Eski Atina'da Gelin Alayı, Analiz Sorularıyla Birlikte..

Dilara Kahyaoğlu

Eski Atina'da evlilik, gelinin baba evinden törenle alınıp koca evine götürülmesi ile başlıyordu. Anadolu'da bugün bile sürmekte olan adetlerle olağanüstü bir benzerlik vardır. Aslında günümüz modern dünyasının bir çok yerinde benzer adetler gözlenebilir.

Atina'da Gelin Alayı, British Museum
Bu resim bir pyksis üzerine çizilmiş.

Pyxis:  Antik çağda, içine takıların veya makyaj malzemelerinin konduğu kapaklı seramik kutudur. Kapağın ortasında bir tutamağı vardır. MÖ  V. yüzyılın sonlarında  pyxislerin kapaklarına tunçtan halka şeklinde bir kulp eklenmiştir. Aşağıya bir tane pyksis örneği aldım.

Yukarıdaki sahneyi uzmanlar şöyle yorumluyor.

1. Olasılıkla gelinin annesi olan bir kadın yarı açık kapıdan giden alayı gözlüyor. 

2. Bir sonraki kadın, lebes gamikos yani evlilik kasesi denilen büyük bir kap taşıyor. Bu kapların kazılarda ele geçen örneklerinde üzerlerinin genellikle evlilik sahneleri ile süslenmiş olduğu görülmektedir. Evlilik törenlerinde hediye olarak verilen bu kap bu nedenle evlilikle ilişkilendirilmiş ve evlilik kabı olduğu düşünülmüştür. Aşağıya bir örnek aldım. 

Tarihlemede Kullanılan Kısaltmalar

Kaynak: The Essential World History, Volume I: To 1800: Sixth Edition, William J. Duiker, Jackson J. Spielvogel, 2011
Bu kaynak; düzeltilmiş, onanmış tarihler kullandığı için başa "c." kısaltmasını koymuş.
Her kaynakta bu tür bir ayrıntıya rastlamayız. Ama yeni basım kitaplarda arkeometrik
hesaplamalarla düzeltilmiş tarihler artık daha sık kullanılıyor. 

Milattan Sonra (MS) için kullanılan kısaltmalar

AD: (Anno Domini), latince bir kelimedir ve in the year of our Lord anlamına gelir. Yani İsa, kastedilerek Efendimiz'in Yılı anlamında kullanılmaktadır. Türkçe'de Milattan Sonra anlamında kullanıyoruz. Kısaltarak; MS (M.S.) olarak yazıyoruz. İS (İ.S.) şeklinde de kullanılır (İsa'dan Sonra).

Yahudi tarihçiler ve/veya bu din odaklı kısaltmaya karşı çıkanlar;

CE: (Common Era) yani Bilinen Dönem anlamına gelen CE kısaltmasını kullanırlar.  Bu kısaltma Türkçe tarih yazımına yerleşmemiştir.

Şu önemli: Milattan Sonra için hiç bir kısaltma kullanılmaz. Doğrudan tarih yazılır. Ama bazen vurgulamak için bazen de Milat'a yakın bir dönem veya iki dönemi de aynı anda yazmak söz konusuysa karışıklığı önlemek için  kısaltma kullanılır.

Büyük İskender ve Helenistik Dönem

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Olgusal ve Teorik Çerçeve

Coğrafi mekan; bugünkü Balkanlar ve giderek Anadolu, Kuzey Afrika, Mısır, İran ve Hindistan’dır. Devlet, çok kısa süre yaşamıştır. İskender’in  esas amacı Persleri yok etmekti. Bu nedenle ilk seferlerine başladı ama seferler giderek Asya’nın fethine dönüştü. İmp’luk İskender’in ölümü ile üç büyük parçaya ayrılmış ama Helenistik kültür, buralarda yaşamaya devam etmiştir. Bu dönemin kalıntıları mevcuttur. Bilimsel ilerlemeler olmuş; Batı, Doğu ile tanışmış, kaynaşmış, yeni kültürel ögeler ortaya çıkmıştır.

İskender'i  İssus Savaşı'nda gösteren mozaik. Pompei'deki Faun Evi'nde bulunmuştur. 

Med ve Pers İmparatorluğu

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Kral Büyük Darius, Ahuramazda'yı temsil eden sembolünün altında rakiplerine kimin egemen olduğunu gösteriyor. Elleri bağlı kişiler yine bu yazıtta belirtildiği gibi 19 savaşta  yendiği ayaklanan dokuz kişiyi temsil etmektedir. Çizmesiyle ezdiği kişin Ahamenişlere isyan eden Gaumata (Veya Prens Bardiya) olduğunu belirtiyor tarihçiler.
 Behistun (Bisütun) Yazıtı frizleri, MÖ 6. yüzyıl
Bu yazıt çok dilli yazılmıştır (Eski Pers, Elam ve Akad) ve çivi yazısının çözülmesinin yolunu açmıştır. Kitabede şu yazar:
"Ben Darius'um, büyük kral (şah), kralların kralı (şahenşah), Pers kralı, ülkenin kralı ... Ahameniş Beylerinin... Ahuramazda'nın  lütfuyla kral oldum. Ahuramazda bana krallığı verdi. ...." Tamamı için kaynağa bkz.

Yunan Uygarlığı- Yunan Anakarası ve İyonya

Dilara Kahyaoğlu

1997-2004

Kasım 2017

Yunan Kolonileri ve alışveriş ürünleri
bkz. kaynak *

Yunan Anakarası - Dorlar 
MÖ 1200 yılında kuzeyden bugünkü Yunan Anakarası’na gelen Dorlar, eski Akha Uygarlıklarının üzerinde egemenlik kurdular. Dor göçlerinin ardından Akhaların Anadolu’nun Ege kıyılarına göç edip İyon Şehir devletlerini oluşturduğu kabul edilir. Akhaların ardından bazı Dor kabileleri de Anadolu’nun Güneybatı bölgelerine yerleşmişlerdir. Yunanistan’a gelen Dorların eski Akha topraklarında şehir devletleri şeklinde siyasi örgütlenmelerini kurdukları biliniyor. “Polis” denilen bu şehir devletleri bir ya da bir çok şehirle birlikte onlara bağlı ve onları tamamlayan kırları da kapsayan siyasi bir birliktir. Bunların en önemlileri Atina, Sparta, Korint, Tebai ve Larissa’ydı. Şehir devletlerinin ortaya çıkması ile beraber sosyal sınıflar da ortaya çıkmaya başlamıştır. Aristokrat sınıfın belki de ilk adımı kralın arkadaşlarına ve yakın çevresine meclise girme hakkı verilmesiyle ortaya çıkmıştı. Bu meclis sadece danışma kurulu niteliğindeydi. Köleler siyasi hayata ve orduya katılamıyordu. İlk dönemlerde ticaret Fenikelilere bırakılmıştı.

Resimli Yunan ve Roma Kronolojisi

Roma ve Yunan Uygarlığı için ek olarak düşündüm.
Zamanında da öyle kullanmıştım.
Gözden kaybolmaması için ayrı sayfaya yerleştirdim.

Yahudi Tarihinin Birinci Elden Kaynakları ve Tarihçilik

Dilara Kahyaoğlu

2014

Amaç:  Yahudi tarih ve tarihçiliği üzerinden tarihçilik yöntem ve sorunlarını tartışır.

Kilit Beceriler: Analiz, Tartışma, Çıkarımda Bulunma, Eleştirel Düşünme, Araştırma

Kaynak 1: 

“İbrani Kutsal Kitabı”

Yahudileri ve Yahudiliği anlamaya çalışan herhangi bir yaklaşım, İbrani Kutsal Kitabı’na ön planda yer vermelidir. Fakat Kutsal Kitap, en azından ilk bölümleri, tarihsel bir kayıt değildir. Sadece önceki olayların bir yorumunu ileri sürer, bir destan harmanıdır, şiir ve propagandadır, en azından ulusal kökenler hakkında, açığa çıkardığı kadarını örten biçimleyici bir mitostur. Onun tarihsel önermelerini sınayacak araçlardan yoksunuz ve gerçek olaylarla, bunların kronolojisi, karmaşık bir anlaşmazlığın konusudur. Arkeoloji ve komşu halkların kayıtları, kuşkusuz hikâyenin boşluklarını doldurmakta yardımcı olacaktır; ancak resim yine de karanlık ve bölük pörçük olmaya devam etmektedir.  

Lange, Nicholas de. «Yahudi Dünyası.» Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi. S:14

Yahudilik, Millilik ve Evrensellik

Dilara  Kahyaoğlu
2014

Amaç:  Yahudilik; evrensellik ve millilik paradoksu üzerinden tartışılır. Bilgi edinir, araştırır.

           Kilit Beceriler: Araştırma, Eleştirel Düşünme, Tartışma

Kaynak 1:  

MÖ 300 yılında Yahudi Dünyası

İleride daha da genişleyecek olan Yahudi diasporasının başlangıcı bu haritada görülmektedir. Yahudi yerleşimi henüz Yahudi’ye ve Babil’de yoğundur. Bu erken dönem batıya yayılma hareketinin etkisi;  MÖ 2. ve MS 3. yüzyıllarda daha net olarak görülecektir. Yahudi kolonilerinde yaşayan halkın çoğu; Aramice veya İbranice değil Yunanca konuşmaktadır. Zamanla aradaki kültürel farklılık giderek açılacak ve Hristiyanlık yayılma gücünü daha çok bu halklarda bulacak, Yahudilerin tohumlarını attığı Tek Tanrıcılık inancının; dinamik ve verimli topraklarında yeşerecektir. 
Yahudi Dünyası, Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisinden taranmıştır.

Levant (Doğu Akdeniz) Coğrafyasını Tanıma

Dilara Kahyaoğlu

2014

Amaç: Harita çalışması yaparak Levant bölgesini tanır. Yerleşim yerlerini günümüzle ilişkilendirir.

Kilit beceriler: Harita Okuma, Araştırma

Aşağıdaki haritayı ve bilgiyi kullanarak soruları yanıtlayınız.

Tarihçiler, Fenike tarihini MÖ 1200 yılından, yani Deniz Halklarının istilaları ve Demir Çağı’ndan itibaren başlatmak eğilimindedir.  Coğrafi açıdan yayılma alanları hariç Fenike ana bölgesi Şukşu (Tel Sukas) ile Akka arasına yerleştirilir. Akdeniz ile, Lübnan dağ zinciri arasındaki kara şeridine sıkışan, İbranilerin ve Aramilerin gelişiyle kuşatma altında kalan kıyı halkı, hem birleşmiş hem de Akdeniz'e doğru ilerlemeye necbur kalmıştır. Aşağı yukarı bugünkü Lübnan’a denk düşen Fenike uygarlığının sonu, İskender’in fetihleri ile gelmiş, Fenike kentlerinin kültürel bağımsızlığını tamamen ortadan kaldıran, İskender ile başlayan Helenistik dönem olmuştur.  Batıda ise koloniler bir süre daha ayakta kalmıştır. Kartaca ve civarında oluşmuş olan Fenike uygarlığı Pön Uygarlığı olarak bilinir.

Çin'den Öğrendiklerimiz

Dilara Kahyağlu

2014

Amaç: Modern Uygarlığı yaratan temel araçlardan barut, kâğıt ve matbaanın nerde,  ne zaman ortaya çıktığını bilir ve bunların Avrupa üzerindeki etkilerini fark eder.

Kilit beceriler: Eleştirel Düşünme, Analiz, Çıkarımda bulunma

Kâğıdın İcadı

Kâğıdın icadından önce toplumlar yazı yazmak için hepsi önemli dezavantajlara sahip az sayıda malzeme tarafından sınırlandırılmışlardı. Taş üstüne oymak (taşıması neredeyse imkânsız), ağaç kabuğu (çok kırılgan), kil tabletler (ağır), papirüs (kırılgan) ve parşömen ya da vellum. Vellum daha dayanıklı ve kâğıttan daha iyi bir yüzeye sahip olmakla beraber, tek bir kitap yazmak için 200'den çok hayvanın derisi gerekebiliyordu ve Avrupa'daki manastırlar uygun hayvan derileri kalmadığı için çoğu kez kitap yapmayı durdurmak zorunda kalmışlardı.

Kâğıt Çin'de MS 105 dolaylarında Han sarayının bir görevlisinin denetimi altında geliştirildi. En eski tipi, ham elyafın (özellikle dut ağacının kabuğu, defne ve ot) ve paçavraların bir karışımından oluşuyordu. Elyaf 100 gün suda bekletiliyor, varsa dış kabuklar ayıklanıyor, kâğıt hamuru kireçle karıştırılıyor, 8 gün kaynatılıyor ve tekrar tekrar yıkanıyordu. Daha sonra süzülüyor, yumuşak bir hamur elde edene kadar dövülüyor, ağartılıyor, yıkanıyor ve kolalanıyordu. Kâğıt yapmak için bir çerçeve, bu karışımın olduğu tekneye daldırılıyor, suyu akıtılıyor ve ısıtılmış bir duvarın üzerinde kurutuluyordu. Teknikler zamanla geliştirildi. Çin’de kâğıt kullanımı 100 yıl içinde yaygın bir hale gelmişti. İpeğin aksine kâğıdın üretim yöntemleri gizli tutulmaya çalışılmadı. Ve kâğıt hızla Orta Asya’ya yayıldı. 7. Yüzyıla gelindiğinde Kore ve Japonya’ya, bir süre sonra da Hindistan’a ulaştı.

Eski Çin’de Köylü İsyanları

Dilara Kahyaoğlu

2014

Amaç: Eski Çin’in sosyal, ekonomik ve siyasal yapısından kaynaklanan sorunları fark eder, tartışır.

Kilit Beceriler: Tartışma, Çıkarımda Bulunma, Kanıt Kullanma

Kaynak 1: “Kırmızı Kaşlılar”ın Ayaklanması

Wang Mang

Hanların sarayının aşırı [Han hanedanı] lüksünün ve izlenen dış politikanın ağır yükünün neden olduğu vergi artışları köylü sınıfının yıkımına yol açtı. Sıklaşan ayaklanmalar ağır bir bunalımın ilk belirtileri oldu.  İmparatorluk ailesinin bir akrabası olan Wang-Mang, imparatoru devirdikten sonra; toprakların devletleştirildiğine ilişkin bir buyruk yayınladı (MÖ 10). Wang-Mang; toprak sahibi olamamış herkese toprak dağıtılmasını tavsiye ediyordu. Tasarıları iktidardaki sınıfın şiddetli direnişiyle karşılaştı, bunun üzerine bunlardan vazgeçmek zorunda kaldı.  

MS 17 ve 18 yıllarında bir köylü ayaklanması başladı. Asiler, birer adları ve şefleri olan müfrezeler halinde örgütlenmişlerdi. Bunların en güçlüleri Şang-tung eyaletindeki Kırmızı Kaşlılar müfrezeleriydi. Kaşlarını boyadıkları için kendilerine bu ad verilmişti. Wang-Mang bu ayaklanmayı silahla bastıramadı.

Asiler 23 yılında imparatorluğun başkenti Çang-ngan’ı ele geçirdiler ve Wang-Mang’ı öldürdüler. Han imparatorluk ailesinin iktidardan uzaklaştırılmış olan üyeleri ayaklanmadan yararlandılar. Aralarından biri imparator ilan edildi. Daha sonra ayaklanmayı kanla boğdular.

(Diakov, V. ve S. Kovalev. İlkçağ Tarihi Cilt 1. S: 229-30’dan derlenmiştir)

Çin Uygarlığını Mezopotamya Uygarlığı ile Karşılaştırma

Dilara Kahyaoğlu
2014

Amaç: Çin uygarlığının belli başlı özellikleri bilgisini, içeriği dikkate alarak, Mezopotamya uygarlıkları bilgisiyle karşılaştırır. Öğrenir, hatırlar, karşılaştırır, analiz eder, yeniden öğrenir.

Kilit Beceriler: Karşılaştırma, Analiz, Araştırma

....

Aşağıda Eski Çin ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Mezopotamya Uygarlıklarını düşünerek ve araştırarak, bağlama uygun düşen bilgileri boş sütuna yazınız. Karşılığını bulamadıklarınızı boş bırakabilirsiniz ama neden boş bıraktığınızın kısa bir açıklamasını yazmanız iyi olur.

                                              

ÇİN UYGARLIĞI İLE İLGİLİ BİLGİLER	MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI İLE İLGİLİ BİLGİLER
Çin tarihinin fiziksel sahnesi uçsuz bucaksızdır.	Örnek cevap: Mezopotamya uçsuz bucaksız değildir. Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki bölge Çin ile kıyaslanamaz.
Bu bölgede birden çok iklim tipi vardır.

Kavafis'ten Antonius üzerine Bir Şiir, İki Çeviri

Konstantinos Kavafis

En önemli şiirlerini kırk yaşından sonra yayımladığı için “Yaşlılığın Şairi” olarak anılır. Antonius'un intihar etmeden önceki dakikalarını 1911 yılında yazdığı şu şiirle ölümsüzleştirmiştir. 

TANRI ANTONİUS'A SIRT ÇEVİRİYOR

Eğer, gece yarısı, duyulursa ansızın

geçişi görünmeyen bir alayın

eşsiz müziklerle ve seslerle …

boyun eğen yazgına, başarısız girişimlerine

ve hep hayalde kalan tasarılarına hayatının

ağlama sakın boş yere.

Çoktandır bekleyen biri gibi, bir yiğit olarak,

veda et ona, bu giden İskenderiye'ye.

Çin Resimlerinin İlham Kaynağı

Dilara Kahyaoğlu 

2014

Yangtze Nehri’nde gün batımı

Sarı Dağ

Çin uygarlığının doğduğu topraklardan biri olan Yangtze nehri dünyanın üçüncü büyük nehridir.  Nehir, olağanüstü vahşi bir güzellik sunan üç boğaza ve kireçtaşı muazzam uçurumlara ev sahipliği yapar. Sarı Dağ, nehrin son dönemecini yaptığı yerde, en güneye doğru uzanır.  Bütün tepeler granit kayalardan oluşmuştur. Çinli şair ve ressamlar Sarı Dağ’da dört sonsuz güzellik olduğunu söylemişlerdir: 

72 tepeden oluşan Sarı Dağ Çin’in beş kutsal dağı arasında sayılmaz.   Ortaçağ gezgini Xu Xiake bu dağa şöyle bir övgü düzmüştür:  “Beş kutsal dağdan dönerken insan alışılmış dağlara bakmak istemez,  insan Sarı Dağ’dan dönerken beş Kutsal Dağ’a bakmak istemez.”