olgu, olay, yorum

Dilara Kahyaoğlu

2007

olgu

Varlığı potansiyel olmaktan çıkmış, fiili gerçeklik haline dönüşmüş; insanın algı alanına girebilecek hale gelmiş olan. (SBS, Vadi)

Aktüel olarak ortaya çıkan, gerçekleşen olay, nitelik, bağıntı ya da durum, tartışılmazcasına, inkar edilemezcesine kabul edilen şey. (FTS, Paradigma)

Olgular tekildir ve  ancak içinde bulundukları bağlamla birlikte değerlendirilebilir. Bağlamdan kopuk tek tek olguların bir anlamı yoktur. O haliyle akılda  kalması da çok zordur.

Bazı durumlarda yorum cümleleri bir olgu cümlesiymiş gibi sunulmaktadır.  Özellikle tarih ve tarihle  ilintili konularda bu duruma çok rastlanılır. Bu problemin fark edilebilmesi için “görüş” ile “olgu”yu birbirinden ayırt edebilecek eleştirel bir bakış açısının geliştirilmiş olması çok önemlidir. 

Kavram Haritası Tekniği ile Bir Metnin Çözümlenmesi

Dilara Kahyaoğlu

2007

 Çalışmanın planı şu şekilde yapılabilir:

I. Adım (öğretmen açıklaması)

Kavram Nedir?

Öğretmen açıklama yapar, örnekler üzerinden çalışma yapılır.

(bkz. Nedir?)

II. Adım (Sınıf Çalışması)

Sınıfın Kavram Listesinin Oluşturulması

Birinci bölümdeki giriş yazısından yararlanarak  sınıfça bir kavram listesi oluşturulur. Çalışma sırasında iyi bilinmediği ortaya çıkan kavramlar için sözlükten ev çalışması yapmaları istenir veya sınıfta yapılır. (örnek 1)

yönerge

“Sayfa 2’de yer alan metinde bir çok  kavram yer almaktadır. Burada yer alan kavramları saptayıp bir kavram listesi oluşturacağız. Önerilerinizi söyleyin.”

Kavram, Kavram Yanılgıları, Kavram Haritası

Dilara Kahyaoğlu

2007              

kavram 

“Konu olduğu olay, olgu, süreç veya nesnelerin ortak özelliklerini yansıtan, yahut bunlar arasındaki ilişkilerle ilgili genel bir fikir veren ve görüngülerin sınıflandırılmasını sağlayan, genellikle kelime ya da kelime grubundan oluşan soyut ifade”dir (Sosyal Bilimler Sözlüğü, Vadi Yayınları).

 Bir nesnenin zihindeki soyut ve genel tasarimi, mefhum, fehva, nosyon…
 Nesnelerin veya olaylarin ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad altında toplayan genel tasarım, mefhum, nosyon… (http://www.sozluk.net/index.php?lang=tr&word=kavram&dil=turk)

Kavram oluşturma genellemeye dayanır. Kavramlar, soyut veya somut şeyleri ifade edebilir. “Kuş” bir kavramdır. Uçan ve kanatlı bütün canlılara kuş denir. Açlık, ölüm, savaş da birer kavramdır. Her kavram insan zihnindeki bir tasarımdır ve hiyerarşik bir yapılanma içinde bulunur.

kavramsal çerçeve

“Birden fazla kavramın belirli bir iç mantıkla bir araya getirilmesi ile oluşturulan, içinde yer alan kavramlara ve kavramlararası  ilişkilere, kendi mantık örüntüsü ve bütünlüğü çerçevesinde anlam veren kavram kümesi.” (Sosyal Bilimler Sözlüğü, Vadi Yayınları).

Birlikte Hatırlama Yöntemi

Dilara Kahyaoğlu

2007

20. Yüzyıl Dünya ve Türkiye Tarihi kaynak kitabı
Tarih Vakfı yayını
Öğretmen Kılavuz kitabı bu kitaptaki malzemeler kullanılarak yazıldı.
Yazarları Gökçen Alpkaya ve Faruk Alpkaya'dır

Serbest çağrışım tekniğine benzemekle beraber aynı şey değildir. Çünkü bu çalışma, serbest sözcüğüne tam olarak uygun düşmemekte,  öğrenciden belli bir konuyla ilgili hatırladıklarını söylemesi istenmektedir.

Süre beş dakika ile on dakika arasında olabilir veya tahtanın her tarafı dolana kadar yapılabilir. Öğretmen sınıfı yönetirken iki öğrencinin de söylenenleri tahtaya yazmak üzere sorumluluk alması iyi olacaktır. Yoksa bilgi akışı ve kaydı hızlı bir şekilde işlemez. Hızlı yapılması belli bir dinamiklik kazandırmak içindir. Yoksa hiçbir şeyin anlaşılmadan geçilip gidildiği, amacın sadece hız olduğu bir durumdan söz edilmemektedir. Amaç hatırlamak, hatırlatmak ve farkındalık sağlamaktır  tam da bu nedenle birlikte, sınıfça  yapılır. Çünkü bir öğrencinin hatırladıkları başka bir öğrenciyi etkiler, unuttuğunu zannettiği şeyler aklına gelebilir.

Bu teknik bireysel olarak da uygulanabilir ama o zaman onun adı, birlikte hatırlama olamaz. Ama amacımız sınıfın değil de tek tek öğrencilerin durumlarını saptamak ise; o zaman bu hatırlama çalışmasını bireysel (ne biliyorum?) yapmak gerekir.

Bu çalışmadan önce aynı çalışmayı öğretmen de yapabilir. Fransız Devrimi ile ilgili önemli kavram, olgu, olay veya sürece dair neler en temeldir? Neler olmazsa olmaz? Bu saptamalar bir zihin haritası ile de ifade edilebilir.

Sınıf içi hatırlama çalışması sonucunda öğretmen kendi elindeki listeyle, sınıf içinde çıkan sonuçları karşılaştırabilir ayrıca bunu öğrencilerle de paylaşılabilir. Bundan sonra  neler yapılabileceği konusunda karar verilir.

Küçük Grup Çalışması Yöntemi

Dilara Kahyaoğlu

2007

Sınıfın dört, beş veya altı kişilik (duruma göre daha fazla da olabilir ama ideali dört veya beş kişidir) gruplara bölünerek kısa süreli çalışmalar yapmasıdır.

Eğer bütün sınıfı çalıştırmak ve görüşlerini almak istiyorsak,  kullanışlı bir yöntemdir. Böylelikle öğrencilerin etkileşim içinde çalışmaları sağlanır, grup içinde birbirlerinden öğrenir, birlikte soru oluşturabilir, ürünler ortaya koyabilirler. Ayrıca zamandan tasarruf  sağlanır, grup sunumları ile  görüşlerini birbirlerine anlatır ve hedefi belli  sınıf  tartışmaları yapma olanağı da yaratılmış olur.

 Bu çalışma sırasında grup üyeleri çeşitli yöntemlerle oluşturulabilir.

rastgele oluşturma

Örneğin 30 kişilik bir sınıfta altı kişiden oluşan beş tane grup oluşturulacaksa, öğretmen herhangi bir öğrenciden başlayarak, tek tek her bir öğrenciye birden altıya kadar numara/renk söyler veya kura çektirir. Bu arada sınıfın sıra veya masaları  karşı karşıya gelecek şekilde düzenlenmiş olmalıdır. Sınıf mevcudu altı gruba uygunsa bu durumda grupların çalışması için altı masa veya sıra kümesi bulunmalı, çalışma masalarının kaç numaralı/hangi renk  masa olduğu da belirlenmelidir. Buna göre “1” sayı kendisine düşmüş olan altı tane öğrenci, “1” numaralı masada toplanır, iki numaralı öğrenciler de iki numaralı masada vb.

farklı öğrenen öğrencileri dikkate alarak grup oluşturma

Öğrencilerden bazıları çeşitli nedenlerle grup çalışmalarında aktif rol alamayabilir. Bunların gözlenip, saptanarak uygun tedbirlerin alınması lazımdır.

örneğin:

Akademik ve kişilik özellikleri (vb.) benzer durumda olan öğrenciler bir araya getirilebilir. Bazı öğrenciler; “etkin” bir karaktere sahip veya “bilen” öğrenci(ler)nin bulunduğu  ortamda rahat değillerdir ama kendilerini diğer grup arkadaşları ile eşit durumda gördükleri ortamda çekinmeden birlikte çalışmaktadırlar. Böyle durumlarda grupları öğretmen oluşturur.

Örnek Zihin Haritası Çalışması

Dilara Kahyaoğlu

2007

GİRİŞ

Zihin Haritası Tekniği ile (Bir) Kitabın Genel Hatlarının Keşfedilmesi

Bölüm, alt bölüm, ana metin ve yan metin başlıkları dikkate alınarak kitabın zihin haritası oluşturulur ve harita üzerinde çeşitli çalışmalar yapılır.

I. Adım (sınıf çalışması, bütün sınıf üyeleriyle birlikte yapılır )

Zihin Haritası Nedir?

 Öğretmen birkaç örnek dağıtarak ve/veya tahtaya yaparak; zihin haritasının ne olduğunu, amacını kısaca anlatır.

zihin haritası tekniği ( mind map/ mind mapping) İngiliz psikolog Tony Buzan tarafından 1960’lı yıllarda yaratılmış bir tekniktir. Zihin haritasında,  birbiriyle ilişkili, belli bir ağ ve akış içinde bulunan “bilgi”ler tek bir sayfa üzerinde grafiksel bir tasarım olarak gösterilmeye çalışılır. Kavram haritasından farklı olarak; sadece kavramları, ilke ve genellemeleri kullanma zorunluluğu yoktur. Kavram, olgu, özel isim vb.,  arasındaki ilişkiler öncelikli olanlardan başlayarak belli bir  hiyerarşi içinde gösterilir. Ana başlıklar, onlara bağlı alt başlıklar, onlara bağlı örnekler gibi….

Ders Kitaplarındaki İnsan Hakları Sorunlarını Saptamak İçin Ölçütler

Bu çalışma, Tarih Vakfı öncülüğünde başlatılan ders kitaplarındaki insan hakları sorunlarını saptamak için hazırlanmış olan "Niteliksel Çözümleme İçin Ölçütler"dir. Bu kriterler kullanılarak yüzlerce ders kitabı/kaynağı gönüllüler tarafından taranmış ve bu tarama kayıtları kullanılarak  ders alanları temelinde nihai raporlar yazılmıştır. 

DKİH projesinin birincisini, ikincisi takip etmiş ve son olarak DKİH 3 projesi ile öğrenci ve öğretmenler için "örnek-kaynak" niteliğinde iki kitap yazılmıştır.

Bu kriterler insan hakları ihlallerini çalışmak/saptamak isteyen herkes için rehber niteliğindedir. Kullanışlıdır, neredeyse hiç bir sorun atlanmamıştır, sadece ders kitaplarının analizi için değildir, her alanda kullanılabilir.

Buradaki niteliksel kriterlerin dışında "niceliksel" olarak ölçüm yapan kriterler de vardır. DK

...............

Niteliksel Çözümleme İçin Ölçütler

Kitapta sorunlu bulduğunuz bir pasaj,  çoğu kez birden çok ölçütü ihlal ediyor olabilir.  Bu durumda anket formunda "sorunlar" kutusuna tüm bu maddeleri işaretleyiniz.

Taramayı yaparken lütfen alttaki ana başlıkları göz önünde bulundurunuz.

DOĞRUDAN İNSAN HAKLARINA AYKIRI ÖĞELER; TEMEL İNSAN HAKLARI KAVRAMLARINDA YANLIŞLAR, KASTİ SAPTIRMALAR, GÖRMEZDEN GELMELER

1. Belli başlı uluslararası insan hakları belgelerinde yer alan ilkelere aykırı düşünceler ve ifadeler:

Uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan insan hakları, bu çalışmanın amaçları bakımından aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir: