Penguen Haritalarıyla Ortaçağ Tarihi ve Günümüz Siyasi Devletlerinin Oluşması

Dilara Kahyaoğlu


Harika haritalar... Yıllarca derslerimde kullandım, İngilizce olmasına çok da aldırmayın içine girince biraz da meseleyi az çok bilince haritaların dilini kolayca çözüyorsunuz. Ben de gerekli açıklamaları (temel) resim altı yazısı olarak yazdım. Bu serinin Sabancı Üniversitesi tarafından yayımlanmış Türkçe baskıları da var.

Bu haritaları yıllar önce ben taramıştım. Alt yazı açıklamaları ile de derslerde kullanılabilecek "yardımcı temel kaynak" olarak; faydalı olacağını söyleyebilirim. Çünkü; hem verimli hem de güvenilir kaynaklar bunlar. Bir çok haritada olan ideolojik problemler bunlarda yok denecek kadar az (hiç olmadığını iddia etmiyorum). Ortaçağ'ı gerçeğe yakın bir şekilde temsil etmeye gayret etmişler. Takdir edersiniz ki gerçeğin tam olarak temsili diye bir şey söz konusu olamaz hele de konumuz "Ortaçağ Tarihi" olursa..

Haritaların üzerine tıklayarak veya elinizle büyütebilirsiniz. Yüksek çözünürlüklü olduğu için ne kadar büyütürseniz büyütün bozulmaz, böylece ayrıntıları ve yazıları daha yakından görme şansınız olur.

Harita anahtarını en sona yerleştirmiştim ama buraya da koyuyorum. Haritaları anlamamız için bu anahtar gerekli olan bir araç çünkü.

AD, Milattan sonra olanlara işaret etmek için kullanılan bir kısaltma. Biz MS olarak kullanıyoruz. Normalde, MS kısaltmasının yıl sayısının önünde kullanılması şart değildir. Milattan önceki yıllarda mutlaka kullanılır yoksa ayırt edemezdik. Bu haritalarda ise istisnasız bütün yılların önünde kullanılmış. Ben de orijinale sadık kalarak kullanıyorum. Aslında (mesela) 362 yazmak yeterliydi.

NOT: Penguen Haritaları dememin nedeni, bu atlasların Penguen Yayınları (Penguin Publishing) tarafından yayımlanmış olması. Türkiye'de bu haritaları kullananlar kısaca böyle bahseder bu atlaslardan. Ben de geleneğe uyarak bu ismi kullandım. Aslında kendilerinin verdiği isim de farklı değil: "The Penguin Historical Atlas of...."

 

Harita Anahtarı
Her bir etnik grup farklı grafiksel çizimlerle belirtilmiş.
Örneğin Türk kökenli kabileler içi dolu dairelerle, Moğollar ise içi boş dairelerle gösterilmiştir.
Oklar, halkların yer değiştirmelerini gösteriyor. Okların genişliği göçün gücüne vurgu yapıyor.
İçi dolu daire üstündeki bayrak  tek  bir kabilenin yerleşimini gösteriyor.
Eğer daire çizgileri kesintisiz bir çizgi ise o etnik grubun yerleşik bir halk veya siyasi bir
oluşum olduğunu veya artık yerleşik bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.  Örneği Orta Anadolu'daki
Türk yerleşimcilerin içi dolu dairelerinin etrafı kesintisiz bir daire ile gösterilerek onların artık o
bölgeye yerleştiklerine işaret edilmiş.

MS 362
Roma İmparatorluğu hala bir bütün. Barbar Kavimler Roma sınırına yığılmış bekliyor.
Ermeni Krallığı Anadolu'nun kuzey doğusuna egemen. Hunlar, Avrasya steplerinden gelerek
batıya doğru ilerliyorlar. Hunların hemen önünde yer alan Ostrogotlara dikkat!
Kuzey sınırında bekleşen Germen kavimlerin isimlerine dikkat ediniz, bunlar ileride
Avrupa halklarını oluşturacak, etnik bir karışıma yol açacaklar. Belli başlıları: Franklar,
Frizyalılar, Saksonlar, Angıllar, Jütler, Lombardlar, Almanlar, Vizigotlar, Vandallar.
Alanlar, Anadolu'nun kuzeydoğusunda konumlanmış, o bölgede ayrıca, Lazlar ve Gürcüler de
var.  Arabistan ve Kuzey Afrika'da Arap ve Berberi kabileleri var.

Haritalarla İkinci Dünya Savaşı (Avrupa ve Çevresi)

Dilara Kahyaoğlu
2007

[1] 

Sadece haritalar kullanılarak ikinci dünya savaşının gidişatı grup veya bireysel çalışmalar yoluyla incelenebilir. Bu çalışmaya bağlı olarak yeni çalışmalar da yapılabilir.

Bu çalışmaya başlamadan önce, “tarih yazmak” bölümünde bulunan “savaş haritası nedir?” çalışmasının (bkz. **) yapılması sağlanır, daha sonra aşağıdaki çalışmaya geçilir.

Dilsiz Haritalarla Mekanı ve Siyasal Süreci Algılama

Dilara Kahyaoğlu

2007

Resimdeki gibi...
https://www.printableworldmap.net/preview/middleeast_fill-in_p

II.Dünya Savaşı öncesi Avrupa’sına ait, devletleri ve sınırları gösteren bir harita bulunur. Haritanın sadece sınırları gösteren çizgilerinin kopyası çıkartılır, böylece bir dilsiz harita hazırlanmış olur. Bunu öğretmen de hazırlayıp dağıtabilir ama  öğrencilerin  kendilerinin hazırlaması iyidir, böylelikle; devletler, sınırlar, bölgeler hatta fiziksel şekillerle yakınlık kurmaları sağlanır.

Dünya haritası da kullanılabilir ama ayrıntıları işlemek daha zor olur, ayrıca savaşın çekirdek bölgesi Avrupa olduğuna göre sadece Avrupa üzerine çalışmak daha yerinde olacaktır.

Sınırları gösteren buna benzer çalışma II.Dünya Savaşı sürecinde ve sonrasında da yapılacağı için, çalışılmış her bir haritanın saklanmasında yarar var çünkü daha sonra karşılaştırmak ve tartışmak üzere kullanılacaklar.

Karşılaştırmalı Harita Çalışmasıyla Siyasi Sınırların Analizi

Dilara Kahyaoğlu

2007

1. Adım (Bireysel çalışma)

Haritaları çözümleme

Sayfa 13’te bulunan harita, sayfa 12’de bulunan sorular eşliğinde  çözümlenir.  Eski bilgiler hatırlanır.

II.Adım (ikili çalışma)

Karşılaştırmalı harita çalışması

yönerge

“Sayfa 9’daki harita ile 1815 öncesi Avrupa’yı gösteren haritayı özellikle siyasi sınırlar açısından karşılaştıracak  ve saptamalarda bulunacaksınız. Harita anahtarlarını kullanınız. Neler aynı, neler değişmiş?

Madde madde not ediniz”

malzeme

1815 öncesine ait Avrupa siyasi haritası (kitapta yok).

 Özellikle Penguen haritalarından veya tarih atlaslarından yararlanılır.

 Eğer atlasta söz konusu döneme ait harita  yoksa öğretmenin bulduğu ilgili bir harita fotokopi yapılıp çoğaltılabilir.

Sonuçlar paylaşılır.

20. Yüzyıl Dünya ve Türkiye Tarihi, s: 9