Ölçme ve Değerlendirmede, Eğitim ve Öğrenimde Geçerlilik

Dilara Kahyaoğlu


Geçerlilik; bir değerlendirmenin (yazılı/sözlü sınavlar, testler vb.) ölçmek için belirlediği şeyi (hedef, kazanım) ölçüp ölçmediğini ifade eden bir terimdir, kriterdir. Geçerlilik sadece okullarda değil değerlendirme yapan her yerde kullanılan veya kullanılması gereken bir kriterdir. 

Bu kriterin çeşitleri şunlardır:

Görünüş Geçerliliği

Kapsam Geçerliliği 

Sınavlarda sorular ve maddeler aracılığıyla ölçülen şey, hedef nedir? Bu ölçülen şey; ölçülmesi gereken hedef kazanımları ne derece kapsıyor? İşte Kapsam Geçerlilik kriteri bunu tartışır. Diyelim ki 9. Sınıf tarih derslerinin ilk yazılı sınavında öğrenciler ilkçağ tarihini işlemiş olmalarına rağmen hiç soru gelmedi. Programda belirtilen hedef kazanımların hiçbiri bir soruya dönüştürülerek sorulmamış. Bu durumda o sınavın kapsam geçerliliği açısından sınıfta kaldığından söz edebiliriz.

 

Tahmin

Yapı

Sınavlarda temel olarak şu üç nitelik aranır:

1.      Geçerlilik

2.      Güvenilirlik

3.      Kullanışlılık

Güvenilirlik konusunu başka bir yazıda açıklamaya çalışmıştım. Bu yazıda da Geçerlilik üzerinde duruyoruz.

 

 

§       Rubrik oluşturuken genellikle kulanışan dercelendirme Likert Ölçeği

A)     Her zaman

B)     Sık sık

C)     Yeterince

D)     Seyrek

E)      Hiçbir zaman

 

Kullanışlılık üzerinde duracak olursak. Burada üç kriteri öne çıkarıyoruz

Bir ölçme aracının (ölçek, örneğin çoktan seçmeli) hazırlığı, uygulaması, değerlendirmesi kolay mı, çabuk ve ucuz mu? Burada yararı ile sınavın maliyeti arasında bir denklik sağlamaya çalışıyoruz.  

Ölçme ve Değerlendirmede, Eğitim ve Öğrenimde "Güvenilirlik" Nedir?

Dilara Kahyaoğlu

Bir kere şunu baştan kabul etmeli: Hiçbir "Ölçme ve Değerlendirme" hatasız olmaz.  Önemli olan bu hataları en asgariye indirmektir. Bunun için de en başta gelen çözüm yolu; ölçme ve değerlendirme süreciyle ilgili gerek teknik gerekse teorik bilgiye sahip olmaktır ki yaptığımız hataları fark edelim ve düzelte düzelte ilerleyelim. Ve en önemlisi temel hatalar yapmayalım.

Bir ölçme aracında (yazılı sınav çeşitleri, çoktan seçmeli testler, projeler, ödevler, sınıf içi faaliyetler vb.) iki nokta çok önemlidir: Geçerlilik ve Güvenilirlik. (Geçerli+lik; Geçerli olma durumu. Güvenilir+lik; Güvenilir olma durumu.) Geçerlilik içerikle ilgilidir. Bu konuyu ayrı bir sayfada inceleyeceğim. Onun dışında kalan  her şey sınavın güvenilirliğiyle ilgilidir. Aslında geçerliliği olmayan bir sınavın güvenilirliği de sıfırdır. Yani bir sınavın güvenilir olması için temel şart geçerliliğinin olmasıdır. Dediğim gibi bu konuyu ayrıca ele  alacağım. 

Önemli bir NOT: Burada yazılan sorunları sadece sınavlar için mi düşünmeliyiz? Aslında bunların hepsi ve daha fazlası eğitim, öğrenme süreçlerini etkilemiyor mu? Yazıyı bu gözle de okumanızı öneririm.  

"Adil bir seçim için herkes aynı sınava girer: Lütfen o ağaca tırmanın." 

Bir ölçme aracının "güvenilir" olması ne demektir? Vereceğim örneklerle bu konuyu açmak istiyorum. 

Bir ölçme aracında güvenilirliği sarsan iki tür hata yapılabilir: 1. Sistematik Hatalar; 2. Rastgele Hatalar